Docenten maken het verschil in de doorstroom van mbo naar hbo
Problemen bij de doorstroom van mbo naar hbo worden vaak toegeschreven aan (niveau)verschillen tussen studenten. Maar recent onderzoek laat iets anders zien: docenten spelen een sleutelrol in deze overstap.
Hun verwachtingen, woorden en dagelijkse interacties beïnvloeden het zelfvertrouwen van mbo-studenten én hun ambitie om door te leren. Dat blijkt uit onderzoek dat Martijn Peters van het onderzoeksteam Kwaliteiten van leraren in opdracht van NRO deed samen met het Koning Willem 1 college, ROC-Nijmegen en het Graafschap College.
Waarom de overstap mbo–hbo belangrijk is voor kansengelijkheid
De overstap van mbo naar hbo heeft in het nederlandse onderwijssysteem een belangrijke functie met het oog op kansengelijkheid. De mogelijkheid tot stapelen biedt elke student, ongeacht vooropleiding de kans om door te stromen naar het hoger onderwijs. Maar de laatste jaren is juist de doorstroom van mbo naar hbo gedaald, terwijl het aantal studenten dat een diploma haalt op mbo 4 niveau juist is gestegen (Vereniging Hogescholen, 2024[IM1] ). In dit onderzoek wilden we ons juist richten op de rol van de docent bij deze belangrijke overstap’ zegt Martijn, ‘ook omdat in onderzoek rond de overstap van mbo naar hbo vaak de rol van de docent onderbelicht blijft’. Daarom is ingezoomd op de rol van docentverwachtingen.
In dit onderzoek wilden we ons juist richten op de rol van de docent bij deze belangrijke overstap, ook omdat in onderzoek rond de overstap van mbo naar hbo vaak de rol van de docent onderbelicht blijft
Onderschatting werkt door, maar steun maakt het verschil
Veel studenten met een mbo‑achtergrond geven aan dat zij zich al in eerdere onderwijsfasen onderschat voelden, met name bij het basisschooladvies. Die ervaringen werken door: in twijfel, bewijsdrang en het gevoel zich steeds opnieuw te moeten bewijzen. Wanneer ook in het mbo en hbo toekomstgesprekken uitblijven, kan dit het impliciete signaal afgeven dat verdere groei niet wordt verwacht. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat docenten hierin al veel betekenen. Mbo‑studenten ervaren hun docenten doorgaans als betrokken, benaderbaar en steunend: zij voelen zich gezien, gewaardeerd en welkom op hun opleiding. Die positieve pedagogische relatie draagt aantoonbaar bij aan zelfvertrouwen en motivatie.
Van bewustwording naar handelen
Samen met mbo‑ en hbo‑docenten ontwikkelden de onderzoekers acht professionaliseringsactiviteiten. De professionaliseringsactiviteiten bieden handvatten om met elkaar te reflecteren, professionele gesprekken te voeren en passende keuzes te maken in de vormgeving van het onderwijs voor een kansrijke doorstroom mbo-hbo. De werkvormen richting zich specifiek op (onder andere):
- bewustwording van verwachtingen,
- hun handelen te bespreken met collega’s met als doel het creëren van een cultuur van hoge verwachtingen en
- toekomstgesprekken met studenten bewust en zorgvuldig te voeren.
Zo krijgen hoge verwachtingen een concrete plek in het onderwijs. Niet als abstract ideaal, maar als dagelijks handelen in de klas en in begeleiding.
Martijn Peters werkt voor het onderzoeksteam Kwaliteiten van Leraren, werkzaam voor de lectoraten Professionaliteit van Leraren en Eigentijds beoordelen en beslissen. Het projectteam bestond naast Martijn uit Marije Spaargaren (HAN/ Graafschap College), Dana Lemmens (ROC Nijmegen) en Marijke van Vijfeijken (Koning Willem 1 College). Het rapport en de ontwikkelde werkvormen zijn te vinden op de site van NRO: Kansrijke doorstroom mbo-hbo: onderwijs vanuit hoge verwachtingen.
