Nieuwe inzichten voor leefstijlbegeleiding en cognitieve gezondheid

Want, zoals ze zelf aangeeft: "Er is nog geen oplossing voor dementie. Als we mensen kunnen ondersteunen bij leefstijlverandering die bijdraagt aan gezonde hersenen, dan kunnen we mogelijk veel betekenen voor hun kwaliteit van leven.”

De afgelopen jaren is veel kennis ontwikkeld over de invloed van leefstijl op lichamelijke gezondheid. Over de relatie tussen leefstijl en cognitieve gezondheid is nog minder bekend. 

In haar promotieonderzoek volgde Rebecca Otte deelnemers aan de Nederlandse FINGER-NL-studie, een grootschalig onderzoek naar leefstijlinterventies voor het voorkomen of vertragen van cognitieve achteruitgang. Daarbij onderzocht zij niet alleen of mensen gemotiveerd zijn om gezonder te leven, maar vooral hoe leefstijlverandering een blijvende plek krijgt in het dagelijks leven. 

De resultaten laten zien dat veel deelnemers sterk gemotiveerd zijn om hun hersengezondheid te beschermen. Vaak spelen persoonlijke ervaringen met dementie binnen de familie of sociale omgeving daarbij een belangrijke rol. Tegelijkertijd blijkt motivatie alleen onvoldoende voor blijvende gedragsverandering. 

Dagelijkse routines, sociale steun, levensgebeurtenissen en persoonlijke omstandigheden bepalen in belangrijke mate of mensen nieuwe gewoonten kunnen volhouden.

"De grootste uitdaging was misschien wel dat we mensen wilden motiveren om gedrag te veranderen voor iets wat nog niet zichtbaar of voelbaar is. Bij fysieke gezondheid merken mensen vaak direct effect, maar cognitieve achteruitgang en dementie voelen voor veel mensen nog ver weg. Juist daardoor was het interessant om te onderzoeken wat mensen tóch in beweging brengt", vertelt Rebecca. Mensen zijn vaak gemotiveerd om gezonder te leven, zeker als het gaat om hun hersengezondheid. Toch betekent motivatie niet automatisch dat verandering lukt of blijvend is. Juist dat inzicht vormde een belangrijke rode draad in het onderzoek. 

Tijdens haar promotietraject volgde Rebecca een groep deelnemers tussen 60-80 jaar meerdere jaren. Daardoor zag zij van dichtbij hoe leefstijlverandering wordt beïnvloed door gebeurtenissen in het dagelijks leven. Gezondheidsproblemen, mantelzorgtaken, veranderingen binnen het gezin of andere ingrijpende gebeurtenissen kunnen veel invloed hebben op gedrag. “Dat maakte het onderzoek soms best ingewikkeld, maar juist ook interessant. Je zag heel duidelijk dat leefstijlverandering voor iedereen anders werkt, en dat begeleiding dus niet voor iedereen hetzelfde kan zijn.”

Voor professionals in zorg en welzijn bieden de onderzoeksresultaten belangrijke aanknopingspunten. "Bij cognitieve gezondheid zien mensen vaak niet direct resultaat van hun inspanningen. Daardoor vraagt begeleiding om een andere aanpak dan wanneer iemand bijvoorbeeld gewicht verliest of fitter wordt", vertelt Rebecca. 

Volgens haar vraagt duurzame leefstijlverandering om begeleiding die aansluit bij iemands persoonlijke situatie. Vertrouwen, haalbare doelen en langdurige ondersteuning blijken daarbij minstens zo belangrijk als inhoudelijke adviezen. 

Deze inzichten zijn relevant voor diëtisten, leefstijlcoaches, verpleegkundigen, fysiotherapeuten en andere professionals die mensen ondersteunen bij gedragsverandering. 

Een bijzonder onderdeel van het promotietraject was de actieve betrokkenheid van HAN-studenten. Studenten van de onderwijsmodule Praktijkinnovatie in Zorg en Welzijn (PZW) leverden op verschillende momenten een bijdrage aan het onderzoek. Zij ondersteunden onder meer bij interviews en praktijkgerichte onderzoeksactiviteiten. Volgens Rebecca brachten studenten vaardigheden mee die juist binnen praktijkgericht onderzoek van grote waarde zijn. 

"Studenten van de HAN konden snel verbinding maken met deelnemers. Ze beschikken over sterke communicatieve vaardigheden en kijken vanuit de praktijk naar vraagstukken. Dat leverde andere inzichten op dan een puur wetenschappelijke benadering." 

Ook de samenwerking met studenten van Wageningen University & Research bleek waardevol. Waar universitaire studenten vaak sterk waren in theoretische onderbouwing en wetenschappelijke analyse, brachten HAN-studenten een praktijkgerichte blik mee. Juist die combinatie versterkte de kwaliteit van het onderzoek. 

Voor de studenten betekende deelname aan het project dat zij ervaring opdeden binnen een groot landelijk onderzoeksprogramma en konden bijdragen aan actuele vraagstukken rond preventie, leefstijl en ouderenzorg.

De onderzoeksresultaten bieden waardevolle inzichten voor zowel het werkveld als het onderwijs. Studenten in zorg en welzijn gebruiken deze inzichten om meer te leren over gedragsverandering, leefstijlbegeleiding en preventie. Zo krijgen zij een beter beeld van de complexiteit van gedragsverandering in de dagelijkse praktijk.

Tegelijkertijd laat deze samenwerking zien dat er nog kansen liggen om onderzoek en onderwijs sterker met elkaar te verbinden. Door studenten actief te betrekken bij onderzoek ervaren zij hoe kennisontwikkeling en praktijk elkaar versterken. Zo leren zij werken met actuele vraagstukken uit het werkveld en ontwikkelen zij onderzoeksvaardigheden die direct toepasbaar zijn in hun toekomstige beroep.

Na haar promotie is Rebecca gestart als onderzoeker bij het RIVM, waar zij zich bezighoudt met vraagstukken op het gebied van gedrag en gezondheid. De opgedane kennis uit haar promotietijd neemt ze mee en de maatschappelijke relevantie van haar werk blijft een belangrijke motivatie: “Wat ik mooi vind aan het RIVM, is dat wetenschap daar heel dicht op de maatschappij staat.” 

Dit promotieonderzoek laat zien hoe de HAN wetenschap, praktijk en onderwijs verbindt. Zo ontstaat kennis over leefstijl, gedragsverandering en preventie die toepasbaar is voor professionals, studenten en de mensen voor wie zij werken.