Mensen met dementie als mede-ontwerper: opbrengsten Mentality-VIMP

Na haar promotie vorig jaar ging Marjolein meteen verder met een van haar eigen aanbevelingen: mensen met dementie structureel betrekken bij dementievriendelijke initiatieven. Met Mentality-VIMP kreeg dit promotieonderzoek een vervolg: de inzichten werden samen met praktijkpartners, studenten en mensen met dementie vertaald naar concrete handvatten voor praktijk en onderwijs. Samen met studenten van het onderwijsprogramma Interprofessioneel PraktijkLeren in de Labs en Werkplaatsen en Praktijkinnovatie in Zorg en Welzijn (PZW), partners uit zorg en welzijn onderzocht ze wat dat vraagt van professionals, vrijwilligers én het onderwijs.  

In haar promotieonderzoek keek Marjolein naar dementievriendelijke initiatieven: wat leveren ze op en hoe ontstaan ze? Daarbij viel iets op. “De mensen om wie het gaat, waren vaak nog te weinig betrokken”, vertelt ze. “Daardoor sluiten initiatieven vaak minder goed aan bij wat mensen met dementie zèlf belangrijk vinden.” 

Met subsidie van ZONMW voor vervolgimplementatie zette ze die volgende stap. In verschillende wijken, waaronder Wageningen, Nijmegen, Tiel en Heumen, gingen studenten samen met mensen met dementie en hun naasten aan de slag. Niet vanuit een vaste overlegstructuur, maar juist vanuit het dagelijks leven van mensen met dementie.

Studenten uit de interprofessionele afstudeermodule Praktijkinnovatie in Zorg en Welzijn en het onderwijsprogramma Interprofessioneel PraktijkLeren (IPL) werkten ieder op hun eigen manier mee aan het project. Studenten van IPL organiseerden dementie-inclusieve activiteiten in de wijk en ontwikkelden leeractiviteiten, zoals een masterclass en spellen. Daarmee maakten zij aannames en oordelen over mensen met dementie bespreekbaar.  

De studenten van PZW onderzochten vooral wat deze manier van samenwerken vraagt van professionals en vrijwilligers. In een ander PZW-project deden studenten participatief onderzoek naar de buddy-aanpak, waarin zij samen optrokken met mensen met dementie. 

Studenten gingen actief op zoek naar mensen met dementie in de wijk. Ze vroegen hen om ‘buddy’ te worden tijdens het project. Studenten kwamen bij hen thuis en haalden verhalen, ervaringen en ideeën op die ingebracht werden bij de werkgroep dementievriendelijk. Dat leverde verrassende inzichten op. Een belangrijk inzicht: traditionele manieren van samenwerken werken niet altijd.

Volgens Marjolein brachten studenten een frisse blik mee.  “Studenten hebben niet perse minder aannames, maar vaak wel minder voorkennis. Daardoor stellen ze meer vragen, kijken ze anders naar mensen met dementie en vragen ze vaker: waarom doen we het eigenlijk zo?” 

Juist dat maakte indruk in het werkveld. Tijdens terugkoppelingen aan professionals en vrijwilligers ontstonden gesprekken over een andere manier van kijken naar dementie. “Mensen met dementie willen vooral gezien worden om wie ze zijn”, aldus Marjolein. “Niet alleen vanuit zorg of beperkingen.” waarom zeggen we dat mensen dement zijn, terwijl dat niet zo is. Ze zijn wie ze zijn, ze hebben dementie, maar ze zijn geen dementie. 

De focus verschuift daardoor van ‘zorgen’ naar samen- leven, meedoen en aansluiten bij het gewone dagelijks leven.

Deze aanpak vraagt iets op meerdere niveaus. Op organisatieniveau gaat het bijvoorbeeld over duidelijke afspraken over wat je met de inbreng doet. Je hoort iets te doen met de input die je ophaalt. Daarom is het essentieel om in je werkwijze en samenwerking in te bouwen hoe besluiten worden genomen en hoe iedereen daarin wordt gekend. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt veel verandering in bestaande routines bij professionals.“Daarnaast vraagt het aandacht voor relaties en veiligheid.

Professionals en vrijwilligers moeten ruimte maken voor eerlijke gesprekken, ook als ervaringen verschillen of het schuurt. “Je hoeft het niet altijd eens te zijn”, legt Marjolein uit. “Maar het helpt wel als je erkent waar het schuurt en waarom.” 

Ook vraagt het iets van professionals persoonlijk: openstaan voor andere perspectieven, durven vertragen en samenwerken vanuit gelijkwaardigheid.

De inzichten uit Mentality-VIMP landen niet alleen in de praktijk, maar ook in het onderwijs. Studenten ontdekken hoe belangrijk het is om samen te werken met mensen in plaats van alleen voor mensen te werken. Dat vraagt om een andere houding, maar ook om andere vaardigheden. Ze pakken dat echt goed op. “Die ervaring nemen ze straks mee het werkveld in.” 

De komende periode werkt Marjolein de resultaten verder uit in concrete producten voor praktijk en onderwijs: een framework met theoretische onderbouwing en praktische tools die samenwerking bespreekbaar én mogelijk maken. Met een knipoog verwijzen de tools ook naar mogelijke dementie-inclusieve activiteiten in de wijk.  

Met de afronding van project Mentality-VIMP  komt een belangrijke fase ten einde en tegelijk ontstaat er ruimte voor een doorstart. “Een dementievriendelijke samenleving maak je samen. Niet door voor mensen te bedenken wat goed is, maar door mét hen op te trekken.” 

Hopelijk krijgt dit werk een vervolg in een KIEM-project, waarin de samenwerking met mensen met dementie verder wordt uitgewerkt en verdiept. Zo laat Mentality-VIMP zien dat kleine veranderingen in samenwerken grote impact kunnen hebben: voor mensen met dementie zelf, voor professionals én voor de zorgprofessionals van de toekomst.