Samenwerking met St. Maartenskliniek
Gelijke kansen met medicatie
Wat betekent ‘nuchter innemen’? En hoe moet je ‘3 maal daags’ eigenlijk interpreteren? Voor de helft van de Nederlanders is het een uitdaging hun geneesmiddel volgens voorschrift van de arts te gebruiken. Dit leidt onbedoeld tot therapieontrouw.
Therpatieontrouw komt vaker voor bij mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Vooral omdat de informatie die ze krijgen niet goed aansluit bij hun behoeften en mogelijkheden. Gevolg? Hun behandeling is minder effectief. Soms krijgen ze zelfs nog méér klachten of ontwikkelen ze nieuwe gezondheidsproblemen. Daardoor kunnen ze minder goed meedoen op het werk en in hun sociale leven.
Beter voorlichten
Ook de Sint Maartenskliniek in Nijmegen ontgaat dit niet. “De behandeling van reumatische aandoeningen is sterk afhankelijk van een juist gebruik van geneesmiddelen. Therapieontrouw is een knelpunt. Het staat een effectieve behandeling in de weg”, vertelt Bart van den Bremt, apotheker in de Sint Maartenskliniek en hoogleraar aan de Radboud Universiteit.
“We zien daarbij een duidelijk verband met mensen die in een kwetsbare sociaaleconomische positie zitten en beperkte gezondheidsvaardigheden hebben”, vervolgt Bart. “Ze gebruiken hun medicijnen niet bewust verkeerd; het ontbreekt aan duidelijke voorlichting. Het is onze maatschappelijke plicht om uit te zoeken hoe we hen beter kunnen informeren.”
Samenwerken aan gelijke gezondheidskansen
Bart benaderde de HAN University of Applied Sciences met de vraag om in co-creatie onderzoek te doen naar begrijpelijke informatie en instructies voor mensen met reumatische aandoeningen. Lilian Beijer, leading lector van Sociaal – Fair Health en lector Digitale Transformatie in de Revalidatiezorg: “Mooi, zo’n vraag uit de zorgpraktijk. Ook omdat deze perfect aansluit bij het streven van het HAN-zwaartepunt Sociaal – Fair Health: we willen de zorg inclusiever maken en gezondheidsverschillen verkleinen.”
Verkennend onderzoek in de praktijk
En zo startte het KIEM-project Gelijke kansen met medicatie (gefinancierd door SIA Regieorgaan – NWO). In dit verkennende onderzoek werken de HAN-lectoraten Digitale Transformatie in de Revalidatiezorg en Human Communication Development (de laatste met expertise van associate lectoraat Customer Insights) samen met de Sint Maartenskliniek en Vrienden van Verandering.
Lilian: “Iedere partner brengt z’n eigen kennis en ervaring mee. Zo richt het lectoraat Human Communication Development zich op de vraag hoe je burgers – in dit geval patiënten – beter begrijpt en effectiever met ze communiceert. Sanne van der Hagen van Vrienden van Verandering heeft bijvoorbeeld veel praktijkervaring met inclusief onderzoek doen voor en met patiënten. Zo vullen we elkaar goed aan.”
Luisteren naar wat patiënten nodig hebben
Aan HAN-docent en -onderzoeker Jeffrey van der Ven de taak al die partijen bij elkaar te brengen en het project te leiden. “We staan nu op het punt de knelpunten te inventariseren”, vertelt Jeffrey. “Er zijn al veel mooie initiatieven om medische informatie toegankelijker te maken, bijvoorbeeld handleidingen en richtlijnen van Pharos. Toch vinden die nog niet hun weg naar de praktijk. We onderzoeken wat werkt, maar ook waar het misgaat. Dit doen we in groepsgesprekken met patiënten en ervaringdeskundigen en in interviews met reumatologen, verpleegkundigen, apothekers en apothekersassistenten. Waar lopen ze tegenaan in de informatieoverdracht? En als iets niet duidelijk is, waar komt dat door?”
Van inzicht naar begrijpelijke hulpmiddelen
“In een volgende stap werken we samen begrijpelijke hulpmiddelen en methodieken uit. Waar mogelijk maken we gebruik van wat Pharos al heeft ontwikkeld. Denk aan instructiekaarten met afbeeldingen. Of animatiefilmpjes met eenvoudige medische uitleg. Natuurlijk aangepast op de dagelijkse praktijk van de Sint Maartenskliniek. En met specifieke richtlijnen over het gebruik van medicatie bij reumatische aandoeningen.”
Testen in de spreekkamer en aan de balie
Vervolgens testen Jeffrey en zijn collega’s de hulpmiddelen in de spreekkamer en aan de apotheekbalie. Ze onderzoeken of patiënten de uitleg beter begrijpen, maar ook of zorgprofessionals goed met de hulpmiddelen kunnen werken. “Dat is dus stap 3. Is het voor patiënten duidelijker wanneer en hoe ze hun medicatie moeten innemen? Begrijpen zij bijvoorbeeld waarom een injectie nodig is, ook als ze geen klachten hebben? Op basis van de uitkomsten scherpen we de hulpmiddelen en methodieken aan.”
Ze gebruiken hun medicijnen niet bewust verkeerd; het ontbreekt aan duidelijke voorlichting. Het is onze maatschappelijke plicht om uit te zoeken hoe we hen beter kunnen informeren".
Inzichten voor andere ziektebeelden
Voor Bart is het onderzoek geslaagd als de Sint Maartenskliniek beter begrijpt hoe mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden hun reumamedicatie gebruiken. “En als we de hulpmiddelen hebben om die patiënten goed te informeren. Mogelijk leren we uit het onderzoek ook iets over patiëntinformatie bij andere chronische ontstekingsziekten. Denk aan een inflammatoire darmziekte als de ziekte van Crohn. Of psoriasis.”
Leerzaam proces
Bovendien levert het proces zelf waardevolle lessen op, stelt Lilian. “Bijvoorbeeld hoe je deze groep patiënten vindt, benadert en actief bij je onderzoek betrekt. Die lessen helpen ons om ook binnen andere onderzoeken beter met patiënten samen te werken.”
Op donderdag 28 januari 2027 organiseert de HAN samen met de Sint Maartenskliniek een afrondend symposium over het project (details volgen). Wil je in de tussentijd meer weten over het project of een bijdrage eraan leveren? Stuur een e-mail naar jeffrey.vanderven@han.nl.
Het onderzoek 'Gelijke kansen met medicatie' is een KIEM-project (gefinancierd door SIA Regieorgaan – NWO).
