Project De WijkGGZ: op zoek naar werkzame factoren

57921 Stockbeeld interessegebied gezondheid

In Nijmegen Dukenburg en in Tiel zijn sinds 2019 twee teams WijkGGZ gestart voor een pilotfase van twee jaar. De twee gemeenten en de instellingen Pro Persona, Iriszorg, Pluryn en RIWB Nijmegen en Rivierenland hebben een multidisciplinair team afgevaardigd van professionals en ervaringsdeskundigen.

Deze teams ondersteunen mensen met een psychische kwetsbaarheid. Onderdeel van de pilot was een evaluatief onderzoek door het lectoraat Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving van de HAN.

Snelle info

Status

Afgerond

Looptijd

1 september 2020 - 1 juni 2021

Subsidie

ZonMw

Projectleider

Tjeerd Schatorjé, in samenwerking met Karin van Montfoort en Bauke Koekkoek

Samenvatting Lees meer over dit project

Aanleiding

Mensen met een psychische kwetsbaarheid hebben vaak hulpvragen op veel verschillende gebieden, zoals financiën, wonen, werken en sociale interacties. De ondersteuning daarbij is nog regelmatig versnipperd en wordt door verschillende hulpverleners en teams aangeboden. In de pilot WijkGGZ in Nijmegen Dukenburg en Tiel wordt een laagdrempelige en integrale aanpak in de wijk aangeboden, dicht bij de burger. Op deze manier willen de teams bereiken dat psychische kwetsbaarheid bij wijkbewoners vroegtijdig herkend wordt én de juiste interventies op de verschillende leefgebieden snel kunnen worden ingezet.

De teams WijkGGZ bestaan uit ervaringsdeskundigen, ambulant begeleiders en sociaal psychiatrisch verpleegkundigen met verschillende expertise. Zij vormen sinds 2019 de pilotteams en werken nauw samen met het sociaal netwerk, wijkbewoners en betrokken partners in de wijk. Zodoende wordt er ondersteuning geboden op het gebied van wonen, welzijn, financiën, arbeid, zorg en veiligheid.

Doel en uitvoering

De pilotteams hebben in co-creatie met elkaar de werkwijze van de WijkGGZ vormgegeven, waarbij innovatief handelen en reflectie een centrale rol innemen. De hoofdvraag van dit project luidde:

Wat gebeurt er in de WijkGGZ en wat is de waarde van de aanpak van de WijkGGZ volgens betrokkenen, zowel op het niveau van de individuele cliënt (= bewoner), de samenwerking rond de bewoner (= proces), als in en rond het zorgsysteem (= systeem)?

Het onderzoek werd uitgevoerd tussen september 2020 en mei 2021. Het voorgenomen plan van aanpak voor dit onderzoek moest worden bijgesteld, aangezien gedurende de pilotperiode WijkGGZ weinig tot geen kwantitatieve data was bijgehouden door de teams. Hierdoor was er onvoldoende basis om zicht te krijgen op bv. tevredenheid van bewoners, aantallen aanmeldingen, duur van begeleiding, type hulpvragen en doorverwijzingen. Bijstelling resulteerde in een kwalitatief onderzoek onder betrokken partijen WijkGGZ (bewoners, teamleden, bestuurders, ketenpartners) door middel van individuele interviews, observaties, literatuurstudie, casusbeschrijvingen en focusgroepen om zicht te krijgen op het bewoner-, proces- en systeemniveau.

Resultaten

De betrokken partijen op alle niveau’s delen enthousiasme over de aanpak. Deze aanpak staat echter nog in de kinderschoenen. Om de doelstellingen waar te maken, is professionalisering over de gehele linie noodzakelijk.

Oprichting en visie

Bij de oprichting van WijkGGZ-teams is actiegericht gestart, waarbij de samenstelling van de WijkGGZ-teams vanuit pragmatische overwegingen tot stand kwam. Voorafgaand werden geen functieprofielen opgesteld of besluitvormingsprocessen in de teams, en tussen de teams en aansturende laag, beschreven. Gaandeweg zijn deze zaken organisch tot stand gekomen. Een overkoepelende visie is vooraf, en tijdens de pilot, niet geformuleerd. Betrokkenen refereren in interviews wel aan de visie, maar zijn niet eenduidig in wat deze concreet inhoudt.

Laagdrempelig en vraaggericht

Doordat WijkGGZ DBC- en beschikkingsvrij werkt, ervaren teamleden de ruimte om flexibel en vraaggericht te handelen in het behandelen en begeleiden van wijkbewoners. Ketenpartners waarderen het eenvoudig kunnen aanmelden van bewoners bij de teams, zonder hiervoor vele administratieve handelingen te hoeven verrichten. Daarnaast is het werken zonder wachtlijst van meerwaarde. Hierdoor kunnen wijkbewoners geholpen worden op het moment dat hun vraag urgent is. De verwachting van betrokkenen is dat dit snelle ingrijpen verergering van klachten kan voorkomen en doorverwijzingen naar de tweede lijn kan verminderen.

Methodisch handelen

Het methodisch handelen in de praktijk wijkt amper af van hoe teamleden gewend zijn te werken, of van anderssoortig wijkgericht GGZ-aanbod. De teams WijkGGZ kunnen snel en laagdrempelig in actie komen, waarbij het vraaggerichte werken bij complexere casussen zowel door teamleden, gesproken bewoners en ketenpartners als waardevol wordt gezien. Er wordt ingegaan op het verhaal en de behoeften van bewoners, waardoor gelijkwaardigheid in het contact versterkt lijkt te worden. Het ervaringsdeskundig perspectief heeft waarde in het leggen van contacten. De duur, de inhoud en de intensiteit van de begeleiding door WijkGGZ wordt organisch afgestemd op de wensen van de bewoner.

De combinatie van herstelondersteunende kennismaking, het gebruik van de actieleercyclus tijdens casuïstiekbesprekingen, het bieden van zowel behandeling als begeleiding en het “in the lead” plaatsen van ervaringsdeskundigen zijn minder geijkte elementen die WijkGGZ in Tiel en Nijmegen onderscheidt van ander wijkgericht GGZ-aanbod. Daarbij verdient de inbedding van deze elementen nog wel aandacht. De agenda’s van de aanwezige ervaringsdeskudigen stromen bijvoorbeeld snel vol, waardoor deze niet altijd betrokken kunnen worden bij (het eerste contact in) casuïstiek.

Het is voor verwijzende instanties nog niet helder welke in- en exclusiecriteria gehanteerd worden voor verwijzing naar WijkGGZ. De teams noemen diverse criteria; nadere uitwerking hiervan, en overeenstemming hierover, zou kunnen leiden tot een duidelijkere positionering van WijkGGZ binnen het bestaande (wijk-, begeleidings- en zorg-)aanbod. De matching tussen teamlid en bewoner ontstaat vanuit verschillende criteria. Ruimte in de agenda is daarbij belangrijk, naast het hebben van een klik.

Preventie

Aandacht voor universele en selectieve preventie sluit aan bij de doelen van WijkGGZ. De teams hebben ideeën hiervoor, maar deze zullen nog nader uitgewerkt moeten worden. Het consequent inbedden van preventie in het takenpakket van teamleden is van belang om een continue preventieve inzet te realiseren.

Samenwerkingsprocessen

De samenwerking tussen teamleden onderling kan worden gekenschetst als informeel en gelijkwaardig. Daarbij zijn samenwerkingswerkprocessen organisch tot stand gekomen. Aanmeldingen bij WijkGGZ verlopen grotendeels via (dezelfde) ketenpartners; bewoners lijken WijkGGZ nog niet zelf te vinden en het netwerk van doorverwijzende ketenpartners mag nog uitgebreid worden. De korte lijnen tussen WijkGGZ-teamleden en ketenpartners worden beiderzijds gewaardeerd, en dit leidt tot betere samenwerking. Teamleden ervaren afstand tot de aansturende laag (projectgroep), bestuurders omschrijven de samenwerking met de teams juist als bottom-up en met korte lijnen.

Professionalisering

Duidelijke samenwerkingsafspraken met ketenpartners en een grotere bekendheid van het aanbod, met professionele communicatiemiddelen als een website, een algemeen telefoonnummer en professioneel mailadres, kunnen bijdragen aan de professionalisering van WijkGGZ. Daarbij is ook het hebben van een elektronisch rapportagesysteem (patiëntendossier), een belangrijk gemis geweest tijdens de pilotfase. In het primaire proces is er hierdoor sprake van een kwetsbare situatie, doordat bewonergegevens niet voor alle teamleden te raadplegen zijn op één centrale plek. Dit leidt daarnaast tot het missen van kerngegevens ten behoeve van monitoring. Aandachtspunt is wel dat het vergroten van de registratielast ten koste zou kunnen gaan van de beschikbare tijd en aandacht voor het primaire proces richting bewoners. Dat wordt door zowel teamleden als bestuurders erkend, en over hoe en hoeveel te registreren zouden in onderlinge dialoog afspraken gemaakt kunnen worden.

Bij de uitbreiding van teams WijkGGZ is het waarborgen van het flexibel en vraaggericht werken zonder wachtlijst en met ruimte voor preventieve activiteiten van belang. Het risico bestaat dat, indien deze karakteristieke elementen niet zeker gesteld worden, het onderscheidend karakter van WijkGGZ op termijn beperkt zal zijn.

Aandachtspunten

  • DBC-/beschikkingsvrij werken creërt de ruimte om in het primaire proces flexibel aan te sluiten bij de hulpvragen van bewoners. Indien DBC-/beschikkingsvrij werken niet geborgd kan worden, is het de vraag of het onderscheidend vermogen van WijkGGZ ten opzichte van andere wijkgerichte GGZ-initiatieven behouden blijft.
  • De werving en samenwerking met ketenpartners is weinig planmatig vorm gegeven.
  • Er is geen duidelijk (functie)profiel opgesteld waar een WijkGGZ-professional aan zou moeten voldoen.
  • De beschikbaarheid van voldoende ervaringsdeskundigen blijkt problematisch.
  • De teams en de projectgroep ervaren de aansturing en onderlinge samenwerking verschillend.
  • De projectgroep heeft veel wisselingen in samenstelling gehad, en betrokken bestuurders hebben niet altijd dezelfde ideeën over de voortgang, omvang en koers van WijkGGZ.
  • De gezamenlijke visie heeft zich nog niet vertaald naar een concrete beschrijving van werkwijze, organisatie en inhoud van het aanbod van WijkGGZ, die overgedragen kan worden aan nieuw op te starten teams.
  • Er is – mede door de COVID-19-uitbraak - weinig ruimte geweest voor teamontwikkeling.

Aanbevelingen

  • Duidelijker definiëren van in- en exclusiecriteria.
  • Uitvoeren van een wijkanalyse (populatiegrootte, problematieken, zorg- en welzijnsaanbod) voorafgaand aan oprichting nieuwe WijkGGZ teams.
  • Hanteren van een elektronisch rapportagesysteem (patiëntendossier)  voor bewonergegevens.
  • Opzetten van een (registratie)systeem waarin de contacten met ketenpartners, inclusief contactpersonen overdraagbaar en inzichtelijk worden gemaakt.
  • Concretiseren welke interventies gericht zijn op het bieden van behandeling, evenals duidelijker uitwerken welke vormen van behandeling wél, maar ook welke niet worden uitgevoerd.
  • Het hebben van een gedeelde visie, die voldoende geconcretiseerd is naar het handelen op de werkvloer.
  • Binnen de teams mag er meer aandacht zijn voor een werkwijze om tijdens de teamoverleggen casuïstiek gestructureerd te bespreken.
  • Duidelijke afspraken maken met ketenpartners over terugkoppeling voorafgaand, gedurende en na afloop van begeleiding door WijkGGZ.
  • Het goed uitwerken van teamdoelstelling en bijbehorend aanbod op het gebied van preventie.

Methodische kanttekeningen

Het huidige onderzoek dient met enige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd. Op het niveau van de bewoner konden er (mede door de COVID-19-maatregelen) slechts twee interviews met bewoners afgenomen worden. Daarnaast is er mogelijk sprake van selectiebias van respondenten. Tot slot hebben parallelle processen, zoals opschaling van het aantal WijkGGZ-teams, mogelijk antwoorden van betrokkenen gekleurd. 

Meer informatie? Lees de rapportage

Meer informatie over het project vind je in de rapportage: Voorbij de Proeftuin Rapportage onderzoek WijkGGZ

Contact over dit project?

Tjeerd Schatorjé

  • tjeerd.schatorje@han.nl
  • Karin van Montfoort

  • karin.vanmontfoort@han.nl
  • Publicaties

    Er zijn publicaties verschenen over dit project vanuit het lectoraat. Bekijk het overzicht van deze publicaties.

    237743 man troost vrouw

    Nieuws en artikelen

    Lectoraat Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving (OZS)

    Niek Maassen ontvangt HAN-promotiebeurs voor onderzoek naar invloed van stress op handelen van sociaal werkers in agressiesituaties

    Niek Maassen is docent aan de opleiding Social Work en tevens docent-onderzoeker bij het lectoraat Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving. Onlangs ontving hij de HAN promotiebeurs voor zijn nieuwe onderzoek naar de invloed van stress op het handelen van sociaal werkers in agressiesituaties.

    Filip Wilmsen
    01 april 2021
    234471 null
    Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving

    Lector Bauke Koekkoek bij de Correspondent: "De ‘samen-redzaamheid’ staat onder druk"

    De ‘samen-redzaamheid’ staat onder druk, ziet crisisdienstverpleegkundige en onderzoeker Bauke Koekkoek. In plaats van bij de buurvrouw of goede vriend op de bank, komen mensen met een probleem steeds vaker bij een specialist terecht. Maar de kunst is juist om het klein te houden.

    HAN Redactie
    15 februari 2021
    man troost vrouw
    OZS

    Health-leergemeenschap Ervaringskennis van start gegaan

    ‘Zet eens een andere bril op’. Kortgezegd is dat de boodschap van de nieuwe Health-leergemeenschap Ervaringskennis. De leergemeenschap is opgericht met als doel de ervaringskennis van klanten en cliënten standaard mee te nemen in onderzoek en onderwijs bij de HAN. “De ervaringen van eindgebruikers zijn een onmisbare kennisbron voor iedereen die als professional verschil wil maken.”

    HAN Redactie
    02 november 2020
    Woord 'Experience'

    Lectoraat Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving (OZS) komt in corona-actie

    Jessy Berkvens (projectleider Methodisch samenwerken bij het Lectoraat Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving):

    HAN Redactie
    06 april 2020
    man troost vrouw

    Verhalen uit de psychiatrie

    Bauke Koekkoek, Lector Onbegrepen gedrag, Zorg en Samenleving, schreef begin dit jaar 6 columns in Trouw over zijn werk als sociaal-psychiatrisch verpleegkundige in de 24-uurs ggz-crisisdienst.

    HAN Redactie
    12 maart 2020
    Telefoons internationaal

    Waarom ‘afkijken’ niet werkt…

    Een blog over sociaal werkers in Zweden die niet 10 jaar vooruit lopen in het sociaal domein, maar wandelen via een andere route over een stabiel wegdek.

    HAN Redactie
    29 oktober 2019
    docent wijst in boek bij studenten
    Sociale basis

    Verstevig de sociale basis van kwetsbare mensen

    Wat is verward gedrag en om welke mensen gaat het dan? Dat zijn belangrijke vragen om kwetsbare mensen echt te ondersteunen. HAN-lector Bauke Koekkoek is expert op het gebied van onbegrepen gedrag. Hij pleit in een nieuw boek en in De Volkskrant voor een andere benadering. “Veel mensen hebben moeite met het leven. De zorg kan dat niet oplossen.”

    HAN Redactie
    09 oktober 2019
    Stockbeeld interessegebied gedrag en maatschappij

    Psychische problematiek: artikelen met praktische hulpmiddelen

    In de berichtgeving over (psychische) hulpverlening gaat het vaak over wachtlijsten, incidenten en personeelstekorten. Vraag en aanbod sluiten duidelijk niet op elkaar aan. Maar wie bepaalt wat ‘passende zorg’ en ‘de juiste zorg op de juiste plaats’ is? Lector Bauke Koekkoek en onderzoekers van het Kenniscentrum HAN SOCIAAL schreven samen met externe collega’s een bundel artikelen met praktische hulpmiddelen voor het vinden van de ‘match'.

    Annelies Peters
    20 februari 2019
    Groep studenten buiten in gesprek

    Verwarde personen? Kwetsbare mensen zijn van alle tijden

    Sinds 2011 bestaan er nationale cijfers over het aantal keren dat de politie een melding krijgt over een verward persoon. Dat aantal is sinds 2011 bijna verdubbeld, van 40.000 naar bijna 75.000 meldingen per jaar. Maar in de politieregistratie van verwarde personen zitten alle meldingen door elkaar, op basis van losse incidenten. 'Door alles bij elkaar op te tellen roept het nu een beeld op van een steeds gevaarlijker en psychisch hopeloos overbelast Nederland', zegt Bauke Koekkoek, crisisdienstverpleegkundige en HAN-lector Sociale en Methodische Aspecten van Psychiatrische Zorg. Hij schreef het boek 'Verward in Nederland'.

    HAN Redactie
    03 januari 2018
    null