Samen leren en innoveren: hoe richt je dat goed in?

Grote en snelle maatschappelijke ontwikkelingen zoals de energietransitie, het woningtekort of AI, hebben impact op veel deelgebieden, doelgroepen en beroepen. “Samenwerking met verschillende stakeholders wordt steeds belangrijker. En als beroepen veranderen, moet je ook het leren veranderen. En het leren samenwerken met die stakeholders een plek geven in de opleiding”, zegt lector Responsief Beroepsonderwijs Wietske Kuijer.

In het hoger onderwijs worden steeds vaker TLE’s opgezet: omgevingen waarin mensen met diverse achtergronden en uit verschillende domeinen samen leren en werken. Denk aan studenten van verschillende opleidingen, werkgevers, ondernemers, consumenten en cliënten of inwoners. En aan actuele maatschappelijke vraagstukken als: Hoe kunnen we het welzijn van de meest kwetsbare inwoners in onze gemeente versterken? Hoe behouden we jongeren in een krimpregio? Hoe kan een ontwerp voor een 100% duurzaam energiesysteem op waterstof eruitzien?

In een TLE brengen deelnemers hun professionele, ervaringsgerichte en lokale kennis samen. Idealiter leidt dat tot een proces en resultaat waarin de normen, waarden en positie van alle betrokkenen zijn meegewogen. “Dat is interessant, leerzaam en een goed recept om tot duurzame oplossingen te komen. Maar wat we nog niet weten is hoe je zo’n TLE goed ontwerpt en inricht, bijvoorbeeld qua deelnemers, rolverdeling, werkwijze en begeleiding, zodat deelnemers daadwerkelijk samen leren en innoveren in de gewenste ontwikkelrichting. Dát onderzoeken we in Connects.”

Anne schetst de opzet van het 4-jarige onderzoek. “We zijn halverwege. In de eerste periode zijn collega-onderzoekers in de bestaande literatuur gedoken: wat weten we al over TLE’s en welke ontwerpprincipes komen we tegen?” Zelf werkte ze ondertussen mee aan de empirische verkenning. “Daarin bestudeerde ik samen met Judith Gulikers (WUR) 11 TLE’s in het land. We analyseerden veel documentatie en interviewden onder meer docenten en onderwijsontwerpers. Zo kregen we zicht op ontwerpkeuzes, het uitvoeringsproces en op bevorderende en belemmerende factoren.”

Anne en haar collega’s onderscheidden in hun empirische onderzoek grofweg drie typen TLE’s: 1) de consultancy-TLE, 2) de participatieve en 3) de studentgedreven TLE. In de eerste variant formuleert een externe stakeholder een praktijkprobleem waaraan studenten op diens verzoek werken. In de participatieve TLE trekken studenten en stakeholders als gelijkwaardige co-learners met elkaar op, van probleemstelling tot uitkomst. En in de derde variant bepalen studenten het vraagstuk, waarna ze ook zelf op zoek gaan naar belanghebbende samenwerkingspartners. 

“Dit onderscheid is belangrijk”, zegt Anne. “Elk type TLE heeft namelijk eigen uitgangspunten en leerdoelen en vraagt om andere onderwijskundige invulling en begeleiding. Toch zien we dat toegespitste ontwerp in de uitvoering nog niet zo terug. In onze empirische studie kwamen we bijvoorbeeld een TLE tegen die zich typeert als participatief – wat betekent dat alle betrokkenen een gelijkwaardige rol hebben in het hele proces – maar een rolverdeling aanhield van opdrachtgever en opdrachtnemer. Dat betekent niet dat alles in die TLE in de soep loopt. Maar we denken dat een goed toegepaste set ontwerpprincipes het co-leren in de verschillende typen TLE’s kan versterken.”

Eén van die validatiecases is de HAN-Praktijkinnovatie Zorg en Welzijn (PZW). Daarvoor is bijvoorbeeld een landingsbijeenkomst met opdrachtgevers georganiseerd om het co-leren met elkaar heel precies en helder te duiden. Ook wordt binnen de PZW in stakeholderbijeenkomsten geëxperimenteerd met de werkwijze Lerend Impact Maken om te reflecteren op huidige acties en interacties om samen impact te vergroten.    

Terwijl het Connects-programma nog tot 2027 doorloopt, is al met zekerheid te zeggen dat een TLE niet vanzelf ontstaat en geen extraatje is dat je ‘even’ toevoegt aan een bestaand curriculum. Wietske: “Betrokkenen moeten geloven in deze vorm van leren en de achterliggende visie kunnen uitdragen. Docenten van verschillende opleidingen zijn nodig om er samen handen en voeten aan te geven. Je hebt elke keer met nieuwe stakeholders te maken en het opbouwen van langdurige samenwerkingen met praktijkpartners kost veel tijd en energie. Het is geen kwestie van vandaag bedenken, morgen uitvoeren.”

Elke context en elk vraagstuk vraagt om een TLE op maat. De onderzoekers leveren dus straks geen exacte handleiding op, maar een set bewezen effectieve ontwerpprincipes om het transdisciplinair leren verder te brengen. Binnen de HAN zetten Wietske en Anne zich in om hun kennis te delen en het co-leren als competentie in te bedden in alle opleidingen. Het lectoraat Responsief Beroepsonderwijs is onder meer betrokken bij het zwaartepunt Slim – Smart Region. Ook van daaruit delen we onze kennis en kunde, bijvoorbeeld als bijdrage aan de ontwikkeling van het nieuwe strategisch plan van de HAN. 

Wil je op de hoogte blijven over transdisciplinair leren en het Connects-onderzoek? Kijk op https://connects-research.nl/ en volg het onderzoek op Linkedin.
Heb je vragen of suggesties? Neem contact op met Wietske of Anne via onderzoek-educatie@han.nl.