Samenwerken aan sterkere basisvaardigheden

03 maart 2026Leestijd: 4 minuten

Taal, rekenen, digitale geletterdheid en burgerschap. Belangrijke vaardigheden om te kunnen meedoen op school en daarbuiten. Maar de resultaten van leerlingen blijven achter. Hoe kunnen leraren die versterken? Helpen professionele leergemeenschappen hen om die ontwikkeling in gang te zetten?

Drie mensen aan tafel in gesprek met elkaar, met een hoop papieren op tafel en een laptop

Landelijk en Internationaal onderzoek laat zien dat leerlingen in het voortgezet onderwijs de basisvaardigheden niet of onvoldoende beheersen. Het versterken ervan staat dan ook hoog op de agenda van schoolbesturen. Ook bij Quadraam, een Gelderse onderwijskoepel van 14 scholen met 12.000 leerlingen.

“Leraren hebben veel invloed op de kwaliteit van het onderwijs en dus op de prestaties van leerlingen”, zegt associate lector Roel Grol. “Het is daarom belangrijk dat zij zichzelf en het onderwijs blijven aanpassen, ontwikkelen en verbeteren.” Onderzoeker Katrijn Opstoel, net als Roel verbonden aan het Lectoraat Professionaliteit van Leraren van de HAN Academie Educatie, vult aan: “De beste manier om dat te doen, is in de context van hun werk. Op school dus, en samen met andere leraren.”

Bij Quadraam gingen leraren van de verschillende scholen en met verschillende achtergronden samen met lerarenopleiders van de HAN (Nederlands en Economie) aan de slag in professionele leergemeenschappen (PLG’s). Daarin bogen zij zich over vraagstukken uit hun dagelijkse praktijk. Ze formuleerden een gedeelde ambitie, ontwierpen en testten verbeteracties en reflecteerden op de opbrengsten. Met als doel: nieuwe kennis en producten ontwikkelen voor hun vakgebied.

De onderwijsprofessionals vormden 4 PLG’s, één voor elke basisvaardigheid: taal, rekenen/wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap. Collega’s van Quadraam of de HAN begeleidden de groepen bij hun ontwikkelproces. Roel en Katrijn onderzochten ondertussen de werking en waarde van de leergemeenschappen: Hoe draagt deelname aan een PLG bij aan professionalisering? Hoe ervaren leraren dit? Wat werkt goed, wat blijkt lastig?

'Het is belangrijk dat leraren zichzelf en het onderwijs blijven aanpassen, ontwikkelen en verbeteren'.

“De rol van de procesbegeleiders is essentieel”, deelt Roel een eerste onderzoeksuitkomst. “Zij zorgen voor een goede kennismaking – heel belangrijk voor het onderlinge vertrouwen, zodat deelnemers vrijuit vragen, ervaringen en inzichten kunnen delen. Ook helpen de procesbegeleiders om focus aan te brengen in de vraagstukken waaraan de leraren willen werken. Ze ondersteunen bij het formuleren van een behapbare ambitie en concrete acties. En bij elke bijeenkomst leiden zij het gesprek over tussentijdse resultaten, nieuwe inzichten en logische vervolgstappen.”

Waar de deelnemers aan de PLG Digitale geletterdheid op zoek zijn gegaan naar de ambities van hun school en naar hun eigen opdracht – voor digitale geletterdheid lagen nog geen kerndoelen vast – is het in de PLG Taal tot meer concrete acties gekomen. Katrijn: “Leraren hebben aan hun e-mailhandtekening toegevoegd welk boek zij momenteel lezen, ze ontwierpen posters met leestips, organiseerden een leesweek, stelden een boekenlijst samen en maakten een leesinspiratiekaart met tips voor collega’s van andere vakken om ‘meer lezen’ aan hun lessen toe te voegen. Relatief eenvoudige acties die het belang van taal en lezen voortdurend laagdrempelig onder de aandacht brengen. Bij leerlingen én leraren.”

‘De beste manier om jezelf als leraar te blijven ontwikkelen en verbeteren, is in de context van het werk. Op school dus, en samen met collega’s’

Roel: “Voor ons als onderzoekers is het interessant om na te gaan hoe samenwerken en ontwikkelen in PLG’s de leraren versterkt in hun rollen. Die kennis helpt ook lerarenopleidingen om professionalisering effectiever vorm te geven, net als de ervaringen en inzichten van de HAN-collega’s die deelnamen aan twee PLG’s. En omdat we bij de HAN op een aantal plekken met collega’s in lerende gemeenschappen werken, kunnen we de kennis ook benutten bij het goed en slim inrichten van het collectieve langetermijnleren bij de academies.” De PLG-opbrengsten verspreiden zich dus verder dan de scholen van Quadraam. Roel: “Samen, in de driehoek onderwijs, onderzoek en werkveld, leren we het meest.”

De PLG’s van Quadraam bestonden zes maanden. Te kort om uitspraken te doen over de effecten op de basisvaardigheden van leerlingen. Katrijn: “Een PLG is gericht op duurzame verandering en dus bij voorkeur een langer lopend project, liefst structureel.” Toch hebben de onderzoekers wel enkele inzichten verworven over de waarde van PLG’s als professionaliseringsaanpak voor het onderwijs. Katrijn: “Deelnemers noteerden aan het begin en einde van elke bijeenkomst onder meer welke ervaringen en inzichten die zij die periode en die sessie opdeden. Verder namen we vragenlijsten af en hielden we interviews met ze. Uit alle input leerden we dat leraren de verbondenheid in de PLG enorm waardeerden. Ze legden nieuwe contacten en merkten dat ze niet alleen staan in hun uitdagingen en zich met dezelfde thema’s bezighouden als zij.”

Deelnemers voelden zich herkend en erkend in hun bijdrage. Samen leren en ontwikkelen gaf hun energie en inspiratie. Een aantal liet weten zich gesterkt te voelen als professional en noemde de uitwisseling van ook theoretische kennis een pluspunt. ‘Want als docent kom je er niet altijd aan toe om je ergens echt in te verdiepen’, aldus een van hen.

Hoewel de PLG’s van Quadraam (nog) niet tot grote veranderingen in de dagelijkse praktijk hebben geleid, zijn er wel zaadjes geplant voor het verankeren van opbrengsten in de scholen. Quadraam heeft de aanpak van de basisvaardigheden benoemd als strategische lijn en is aan het inventariseren of er behoefte is aan nieuwe PLG’s.

De onderzoekers hebben een aantal ideeën opgedaan voor vervolgonderzoek. Roel: “We zien kansen om in toekomstige PLG’s nog doelgerichter aan de slag te gaan. Zo helpt het als een directie of bestuur duidelijk meegeeft waar ze op een specifiek thema naartoe wil. Verder willen we de rol van de procesbegeleider gedetailleerder in kaart brengen om die een steviger fundament te geven. En we zagen dat het belangrijk is om meer aandacht te besteden aan de logistiek: hoe zorg je dat alle leraren aan deelname toekomen, dat de bijeenkomsten in hun agenda’s passen en dat de snelheid niet te hoog en niet te laag ligt?”

Deelnemers van de PLG’s bij Quadraam toonden zich over het algemeen enthousiast over de saamhorigheid en het gevoel van empowerment dat zij ervaarden. Mooi om op te merken, vonden Roel en Katrijn. “Door de PLG weten zij elkaar makkelijker te vinden, ook over de grenzen van hun scholen heen. Dat is belangrijk voor de brede uitwisseling en verdere professionalisering. Hoe meer je met anderen kunt delen, hoe meer je van elkaar opsteekt.”

Het Lectoraat Professionaliteit van Leraren werkt nauw samen met onderwijspartners in het po, vo en h(b)o. Het ondersteunt en adviseert bij vraagstukken rondom het opleiden, begeleiden en professionalisering van leraren. Bij het associate lectoraat De leraar als Ontwerper onderzoekt Roel Grol met zijn team wat leraren nodig hebben om goed onderwijs te ontwerpen. Wil je weten hoe een professionele leergemeenschap binnen jouw school of organisatie kan bijdragen aan duurzame verbetering van basisvaardigheden? We denken graag mee. Neem contact op met Roel of Katrijn via onderzoek-educatie@han.nl.

HAN redactie