Project
AI Recht
Aanleiding
Het gebruik van AI groeit snel. Steeds meer mensen maken in hun dagelijks leven gebruik van generatieve AI-tools zoals ChatGPT. Bijvoorbeeld voor het schrijven van teksten, het opzoeken van informatie en het oplossen van problemen. Ook in de juridische wereld maakt men steeds meer gebruik van AI.
Toch richt het overgrote deel van het onderzoek naar AI en recht zich op de rechtstoepasser. Hoe juridische professionals AI inzetten in hun werk is inmiddels redelijk goed in kaart gebracht.
Maar wat weten we eigenlijk over de gewone burger? Over de werknemer die zijn ontslag wil aanvechten, de consument die zijn geld terug wil of de bijstandsgerechtigde die bezwaar wil maken tegen een besluit van de gemeente? Voor deze rechtsgebruikers is het recht vaak complex en moeilijk toegankelijk. De vraag is dan ook of AI juist voor deze groep mensen een verschil kan maken als laagdrempelig en toegankelijk hulpmiddel. Daar is tot nu toe weinig onderzoek naar gedaan. Daarom hoopt het lectoraat meer informatie te krijgen over de rol van AI voor de rechtsgebruiker.
Doel
Het onderzoek heeft als doel inzicht te krijgen in de mate waarin rechtsgebruikers zelfstandig juridische teksten kunnen schrijven met behulp van AI. Daarbij gaat het niet alleen om de vraag of de teksten juridisch kloppend en volledig zijn, maar ook om het proces zelf: hoe pakken mensen dit aan en wat vinden zij ervan? Uiteindelijk wil het onderzoek een bijdrage leveren aan een grotere vraag: kan AI de kloof tussen de rechtsgebruiker en de rechtstoepasser verkleinen? Is AI misschien het missende puzzelstuk in de toegang tot het recht?
Aanpak
Het onderzoek is opgezet als een juridisch-empirisch gebruikersonderzoek uitgevoerd door afstudeerders van het lectoraat. Deelnemers kregen een casus voorgelegd met een juridisch probleem en schreven via ChatGPT een bijpassende juridische tekst. Deze tekst is vervolgens geanalyseerd op juridische juistheid. In totaal zijn drie fictieve casussen uitgewerkt, elk uitgevoerd met tien deelnemers.
De eerste casus speelt zich af binnen het consumentenrecht en ging over een kapot bankstel. De deelnemers schreven een klachtbrief en een dagvaarding gericht aan de verkoper. De tweede casus gaat over het arbeidsrecht, waarbij een werknemer wettelijk gezien recht had op een transitievergoeding, maar de werkgever deze niet toekende. De deelnemers schreven hiervoor een verzoekschrift. De derde casus betreft het sociaal zekerheidsrecht. Daarin verkocht een bijstandsgerechtigde kleding via Marktplaats, waarna de gemeente de bijstand introk en terugvorderde wegens schending van de inlichtingenplicht. De deelnemers schreven een bezwaarschrift tegen dit besluit.
Alle deelnemers werkten via een laptop met ChatGPT en waren vrij hoe zij de AI gebruikten bij het schrijfproces. Voor en na de schrijfopdracht beantwoordden zij vragen over hun ervaringen en wat zij van het proces vonden.
Resultaten
- Resultaten casus consumentenrecht (blog + infographic)
- Resultaten casus arbeidsrecht (blog en presentatie)
- Resultaten casus sociaal zekerheidsrecht (infographic + video)
De onderzoekers
Fenna Berendsen
Tijdens mijn afstudeeropdracht bij het lectoraat heb ik onderzocht of AI als hulpmiddel kan bijdragen aan een begrijpelijker en toegankelijker recht voor de rechtsgebruiker. Daarbij heb ik mij gericht op de vraag of generatieve AI een volledig en correct bezwaarschrift kan schrijven tegen een besluit van de gemeente over een bijstandsuitkering.
Maaike Vermeulen
AI wordt steeds vaker gebruikt voor taken die vroeger alleen door professionals werden uitgevoerd, zoals het schrijven van juridische documenten. Tijdens mijn afstudeeronderzoek bij het Lectoraat heb ik onderzocht hoe generatieve AI kan helpen bij het opstellen van een klachtbrief en een dagvaarding. Daarbij heb ik gekeken naar de bruikbaarheid van AI en de ervaringen van rechtsgebruikers om het recht mogelijk toegankelijker te maken.
Femke Peters
Als afstudeerder bij het Lectoraat Begrijpelijk en Toegankelijk Recht heb ik onderzoek gedaan naar het gebruik van AI bij het opstellen van verzoekschriften. Daarbij stond de vraag centraal in hoeverre AI kan bijdragen aan het toegankelijker maken van het recht.
Neem contact op
Meer weten over dit project?
Neem contact op met Amber Oomen: Amber.Oomen@han.nl of 06- 55 49 33 54.
Begrijpelijk en Toegankelijk Recht
Onbegrijpelijke juridische taal. Complexe procedures. Moeilijk te vinden informatie. Veel mensen lopen vast in het recht omdat het niet duidelijk of toegankelijk is. Dat vraagstuk staat centraal bij het lectoraat Begrijpelijk en Toegankelijk Recht van de HAN.
