Opgewekt, met hoofd, hart en handen

(scroll down for English)

Aan het eind van 2025 – een pittig jaar in allerlei opzichten – kreeg ik steeds meer behoefte aan iets positiefs en aan verbinding. 2025 was een jaar met veel onrust in de wereld, van polarisatie. Ook in ons eigen land speelde en speelt dit. Daarnaast; opnieuw verkiezingen en nog geen nieuw kabinet. En nog dichterbij huis; op onze eigen HAN kregen we te maken met flinke bezuinigingen. 

Net aan het eind van dit roerige jaar 2025 ontving ik het boek Leren met Hoofd, Hart & Handen, geschreven door HAN-docent Sylvia Bronkhorst en onderwijskundige Julika Verhoeven. Hun werkwijze en aanpak bestaat al langer, maar het is pas onlangs opgeschreven in een boek. Een erg goede timing, want het is een boek dat bol staat van positiviteit en verbinding.  

In het boek leggen Sylvia en Julika uit dat leren met HHH in een lange traditie staat. Al in de oudheid spraken filosofen over drie vormen van wijsheid: logica (denken), ethica (voelen en handelen) en fysica (de natuur en het doen). De beroemde Zwitserse pedagoog Johan Pestalozzi die leefde in de achttiende en negentiende eeuw, baseerde hier zijn inzichten op, en vatte het samen met Hirn, Hand und Herz.  

Het mooie van de aanpak is dat de drie H’s goed met elkaar in evenwicht worden gebracht. De H van hoofd krijgt in de regel altijd wel voldoende aandacht bij ons onderwijs. We leren en ontwikkelen, een leven lang. Zoals past bij een hogeschool besteden we ook veel aandacht aan de H van handen. We zijn praktijkgericht, staan midden in de maatschappij. 

Maar, misschien schiet de H van het hart er zo nu en dan wat bij in. Als ik kijk naar mijzelf is dat in sommige gevallen zo. Sinds ik me wat meer heb verdiept in deze aanpak, ben ik bewuster bezig om meer mijn hart te laten spreken naast dat ik veel denk en doe. Ik probeer dan ook een voorbeeld te nemen aan Pestalozzi en onze eigen docenten.  

De Zwitserse pedagoog heeft veel geschreven over hoe onderwijs ook vanuit emotie en moraliteit gestalte kan krijgen en legt daarbij de nadruk op sociale en ethische betrokkenheid. Laten we de student vooropstellen en niet het stramien waarin we zitten. En dan kom ik weer terug op waar ik deze column begon. Dit geldt niet alleen voor de HAN, maar ook voor ons land en de wereld.  

Ik denk dat we in deze tijd niet zonder sociale en ethische betrokkenheid kunnen. We kunnen niet zonder ons hart. Dit hebben we nodig om ons de weg te wijzen in een gepolariseerde en complexe wereld. Het leuke van de aanpak van het HAN-HHH-team is dat het op een opgewekte en optimistische manier de balans weet te vinden tussen Hoofd, Hart en Handen. En dat is wat ik ons allemaal toewens voor 2026, die balans!  

Een hartelijk 2026 allemaal!  

Rob Verhofstad, voorzitter College van Bestuur

---

At the end of 2025 – a challenging year in many ways – I felt an increasing need for something positive and a sense of connection. It was a year marked by global unrest and polarization. This was, and still is, reflected in our own country as well: another election, and still no new government. Closer to home, here at HAN, we faced significant budget cuts. Just as this turbulent year was ending, I received a copy of Leren met Hoofd, Hart & Handen (Learning with Head, Heart & Hands) by HAN lecturer Sylvia Bronkhorst and educational expert Julika Verhoeven. Their approach has been around for some time, but only recently captured in a book. The timing could not have been better, as the book is full of positivity and connection.

For me, Head, Heart, Hands (HHH) has been a familiar concept for quite a while, and I’ve noticed it’s gaining traction both within and beyond HAN.  Many lecturers and students already participate or have participated in HHH education. What strikes me most is that none of the participants are left unmoved by it. To me, this is clear evidence that the HHH approach works remarkably well and is valuable not only for lecturers, but for everyone.

In their book, Sylvia and Julika explain that learning with HHH is rooted in a long tradition. Even in ancient times, philosophers spoke of three forms of wisdom: logic (thinking), ethics (feeling and acting), and physics (nature and doing). The famous Swiss educator Johann Pestalozzi, who lived in the 18th and 19th centuries, built on these ideas and summarized them as “Hirn, Hand und Herz.”

The beauty of this approach lies in the way it balances the three H’s. Typically, the H of Head receives ample attention in our education – we learn and develop throughout life. As befits a university of applied sciences, we also pay close attention to the H of Hands: we are practice-based and firmly embedded in society. But perhaps the “Heart” sometimes gets overlooked. When I consider myself, that is certainly true in some cases. Since delving more deeply into this approach, I have become more intentional about allowing my Heart to speak, alongside the thinking and doing. In that sense, I try to take inspiration from Pestalozzi and from our own lecturers.

The Swiss educator wrote extensively about shaping education through emotion and morality, emphasizing social and ethical engagement. Let’s put the student first, not the rigid frameworks we sometimes find ourselves in.  And that brings me back to where I started… this applies not only to HAN, but to our country and the world.

In this day and age, I believe we cannot do without social and ethical engagement. We cannot do without our Heart. We need it to help guide us through a polarized and complex world. What’s great about the HAN HHH team’s approach is how it strikes that balance between Head, Heart, and Hands in an upbeat and optimistic way.
 

That is what I wish for all of us in 2026 – that balance.

A heartfelt 2026 to everyone!

Rob Verhofstad