Afronding onderzoeksproject Just Prepare
Een rechtvaardige energietransitie begint bij bewoners
Een belangrijke conclusie uit het project is dat het perspectief van bewoners veel serieuzer moet worden meegenomen in de lokale energietransitie. Hun ervaringen, behoeften en verwachtingen bepalen mede of verduurzamingsmaatregelen aansluiten bij de dagelijkse praktijk. Wanneer bewoners onvoldoende worden gehoord in het proces of hun kennis niet wordt erkend, kan dat leiden tot gevoelens van onrechtvaardigheid én de effectiviteit van maatregelen in de weg staan.
Van onderzoek naar praktische handvatten
De kennis en inzichten uit Just Prepare zijn vertaald naar een reeks handreikingen op de website van Just Prepare. Ze bieden praktische hulpmiddelen, workshops en inzichten voor professionals die samen met bewoners werken aan een inclusieve energietransitie.
De handreikingen gaan onder meer in op hoe bewoners de energietransitie ervaren, welke ideeën en verwachtingen zij hebben en wat zij nodig hebben om mee te kunnen denken en doen. Ook is er aandacht voor de rol van professionals: hoe ga je het gesprek aan met bewoners, hoe sluit je aan bij hun leefwereld en hoe werk je samen aan oplossingen? Daarmee bieden de handreikingen aanknopingspunten om de energietransitie niet alleen vóór, maar vooral mét bewoners vorm te geven.
Het doel van deze handreikingen is vooral om de wetenschappelijke inzichten beter toegankelijk te maken en daarmee met maatschappelijke partijen de lokale energietransitie zowel effectiever als rechtvaardiger te maken."
HAN-bijdrage: Toolkit om lokaal aan de slag te gaan
Ook vanuit de HAN is kennis ingebracht. Dit is gedaan door in twee Living Labs actief betrokken te zijn bij wat lokaal speelt; Nijmegen Dukenburg en Gemert-Bakel. Door lokaal te onderzoeken wat er nodig is om de energietransitie verder te brengen.
In Living Lab Gemert-Bakel hebben Erik Jansen en Korrie Melis gewerkt aan de Toolkit energierechtvaardigheid: Lokaal aan de slag. De toolkit laat zien hoe je als lokale professional bewonersperspectieven een plek geeft in de energietransitie. Met praktische instrumenten die helpen om bewoners te betrekken, samen te werken en de aanpak te verbeteren.
De toolkit is bedoeld voor lokale professionals en betrokkenen. Denk aan medewerkers van gemeenten, woningcorporaties en welzijnsorganisaties, maar ook aan opbouwwerkers, energiecoaches, woonconsulenten en vrijwilligers van bewonersinitiatieven.
We zijn samen met ambtenaren aan de slag gegaan om energierechtvaardigheid onderdeel te laten worden van hun dagelijkse werk. De toolkit en overige handreikingen vormen hier mooi materiaal voor."
Overzicht in vier categorieën
Er zijn inmiddels veel instrumenten en werkwijzen ontwikkeld om bewoners te betrekken bij verduurzaming. Toch is het voor professionals soms lastig om door de bomen het bos te zien. De toolkit brengt hierin overzicht en bundelt instrumenten in vier categorieën:
- Bewonersperspectieven: hoe denken bewoners over de energietransitie? Wat vinden zij belangrijk, welke belemmeringen ervaren ze en wat doen ze zelf al? Voorbeelden zijn de wijkwaardenkaart en de probe kit.
- Samenwerking: hoe kunnen gemeenten, woningcorporaties en bewoners beter samenwerken? Instrumenten zoals leerkringen en de partnerschapskaart helpen om samenwerking inzichtelijk te maken en te versterken.
- Evaluatie: doen we nog de goede dingen en hoe kunnen we daarvan leren? De dynamische leeragenda en Ripple Effect Mapping bieden aanknopingspunten om samen te evalueren en de aanpak verder te ontwikkelen.
- Communicatie: hoe kunnen bewoners bewust worden gemaakt van de mogelijkheden om mee te doen aan de energietransitie? Denk aan informatie over subsidies en gemeentelijke ondersteuning.
De vier categorieën vullen elkaar aan. Een rechtvaardige energietransitie vraagt immers niet alleen om goede communicatie, maar ook om inzicht in bewonersperspectieven, samenwerking en de bereidheid om samen te leren.
Ook aandacht voor erkenning en samenwerking
Deze en andere andere handreikingen laten zien hoe breed de kennisopbrengsten van Just Prepare zijn. Zo helpt Erkenning in de energietransitie professionals bij gemeenten, woningcorporaties en wijkteams om te begrijpen waarom bewonersvragen in renovatieprocessen soms vastlopen. Deze handreiking laat zien hoe erkenning en miskenning ontstaan in alledaagse contacten met bewoners.
De workshop 'Van huis tot buurt' biedt een creatieve werkvorm om samen met bewoners en andere belanghebbenden lokale oplossingen voor woonvraagstukken te verzamelen en in kaart te brengen. Deelnemers delen ervaringen en ideeën aan de hand van een plattegrond of maquette van woningen en de buurt.
In 'Wiens huis, wiens toekomst' staat centraal hoe onzekerheid over de toekomst en verbondenheid met de woning en buurt gevoelens van onrechtvaardigheid kunnen oproepen. De handreiking biedt beleidsmakers en procesmedewerkers aanknopingspunten om hier in de organisatie van de energietransitie rekening mee te houden.
Just Prepare stopt, de kennis blijft
Met de slotbijeenkomst van Just Prepare op de TU/e in Eindhoven eind oktober komt het onderzoeksproject tot een einde. De kennis en handreikingen uit het project blijven beschikbaar. Ze bieden gemeenten en andere betrokkenen praktische aanknopingspunten om samen met bewoners te werken aan een rechtvaardige energietransitie. De belangrijkste boodschap: een rechtvaardige energietransitie begint niet alleen bij techniek en beleid, maar bij het serieus nemen van de mensen om wie het gaat.
