Gezondheid begint bij gelijke kansen

“En vrouwen met een laag inkomen sterven gemiddeld 7 jaar eerder”, gaat Jessica verder. “Het gaat niet over keuzes, het gaat over kansen.” Gezondheid hangt samen met waar je woont, waar je naar school gaat en de mogelijkheden die je hebt om mee te doen. Langdurige stress laat weinig ruimte over om aan je gezondheid te werken. Jessica: “Van buitenaf lijkt het misschien onwil, maar het is de staat van pure overleving.” 
 
Onderzoekers Thomas Noordink en Carinda Jansen zagen tijdens het Experiment Immerloo Schuldenvrij wat er gebeurt als de financiële situatie van mensen verandert. In de Arnhemse wijk Immerloo werden de schulden van een aantal financieel kwetsbare huishoudens overgenomen.

“De onderzoeksresultaten bevestigen veel van wat we al weten. Langdurige schulden leiden tot allesomvattende stress. Mensen isoleren zich”, vertelt Thomas over de onderzoeksgegevens. “Toen de schulden verdwenen en er meer rust kwam, gingen mensen weer naar buiten. Ze maakten weer gebruik van de sociale diensten en zorg, zoals tandarts en huisarts. Gezondheidsproblemen werden beter te dragen en het lagere zelfbeeld verdween. Mensen durfden weer zichtbaar te zijn, hadden het gevoel er weer toe te doen.” Schuldenvrij zijn lost niet alles op, maar geeft wel ruimte om opnieuw keuzes te maken.

Ook schrijver, programmamaker en leraar Karim Amghar benadrukt het belang van keuzevrijheid. In zijn verhaal laat hij zien hoe armoede en kansenongelijkheid de ontwikkeling van kinderen beïnvloeden. “Een zin als ‘Hard werken loont’ haalt het bloed onder mijn nagels vandaan. Want betekent dat, dat ik niet hard genoeg heb gewerkt als ik het niet red? Zulke gedachten maken mensen klein. Je ziet het bij mensen in armoede: ze nemen letterlijk minder ruimte in, praten minder en zachter.”

“Armoede en schoolniveau zijn aan elkaar gekoppeld. Waar je bed staat en wie je ouders zijn, hebben wel degelijk invloed”, vervolgt Karim. Hij laat statistieken zien waaruit blijkt dat kinderen uit gezinnen met lagere inkomens vaak een lager schooladvies krijgen. “Kinderen die thuis stress ervaren, hebben niet dezelfde ruimte om te leren en zich te ontwikkelen.

“Ik ben eruit gekomen door de hoge verwachtingen van onder anderen de wijkagent en mijn broer. Ik had iemand nodig die in mij geloofde. De kansen die ik kreeg, heb ik gepakt.” Karim pleit er daarom voor om altijd hoge verwachtingen van iemand te hebben. “En meer aandacht te hebben voor de omstandigheden waarin kinderen opgroeien. We hebben alles in Nederland in huis om het beste onderwijs ter wereld te bieden, maar we laten kinderen in de steek. Als een derde van de kinderen in groep 5 een stressvolle thuissituatie heeft en een groot deel zonder ontbijt naar school gaat, dan laten we steken vallen!”

Lilian Beijer, programmamanager Fair Health, is daarom ook voorstander van het actieprogramma Kansrijke Start van het ministerie van VWS. “Het programma richt zich op de eerste 1.000 dagen van een mensenleven, vanaf de bevruchting. Daar ligt een belangrijke basis voor het verkleinen van gezondheidsverschillen.” Ongeveer 1 op de 6 kinderen in Nederland groeit op in kwetsbare omstandigheden zoals armoede, schulden en stress. “In dit programma werken het medische en sociale domein samen voor deze gezinnen, zodat er snel passende hulp is.”

Vooral mondzorg Veel mensen in armoede zorgen eerst voor hun kinderen, maar stellen zelf noodzakelijke zorg uit. Chantal van Bokhoven van Stichting Urgente Noden Nederland ziet hoe mensen maanden met pijn rondlopen uit angst voor de kosten. De stichting biedt snel financiële hulp aan mensen in nood. “We zien vooral aanvragen voor mondzorg. We hebben al € 6 miljoen aan urgente noden uitgegeven. Daarvan ging € 1,5 miljoen naar mondzorg.”

Dat begrijpt ervaringsdeskundige Marc Mulder van Movisie wel. Ook hij ging niet meer naar de tandarts, ondanks hevige kiespijn. “Ik doopte een wattenstaafje in jenever en stak het zo vaak in mijn kies dat die afbrak. Ik verloor 4 kiezen. Ik wist niet waar ik heen moest voor financiële hulp en had ook geen ruimte in mijn hoofd om daarnaar te zoeken. Ik woonde letterlijk tegenover de tandarts, maar toch ging ik er niet heen. Het was niet dat ik de tandarts niet kon vinden.”

De verhalen tijdens het symposium laten zien hoe armoede, schulden en stress de gezondheid en ontwikkeling van mensen beïnvloeden. Het verkleinen van gezondheidsverschillen begint bij het creëren van omstandigheden waarin mensen gezond kunnen leven. Als schulden verdwijnen, ontstaat er mentale ruimte om weer keuzes te maken en voor jezelf te zorgen. En als kinderen vertrouwen en steun krijgen, krijgen ze de ruimte om zich beter te ontwikkelen. “Dat neem ik mee”, vertelt een bezoeker van het symposium. “Hoe geef ik iemand die zich kleiner maakt meer ruimte?”