Tweeluik Persoonsgericht Samen Beslissen
Zorgverleners over wat werkt in de praktijk
Open gesprekken en herkenning
Eerder deelden we de eerste inzichten uit interviews met cliënten en mantelzorgers. Daaruit bleek onder andere dat de Samen Beslis Hulp helpt onderwerpen te bespreken die normaal gesproken onaangeroerd blijven of worden vermeden. In dit artikel staan de inzichten naar aanleiding van de focusgroepen met zorgverleners centraal: wat werkt in de praktijk? Waar zitten de uitdagingen? Wat betekent dit voor de haalbaarheid van het toepassen van de Samen Beslis Hulp in de Wlz-zorg thuis?
De focusgroepen waren opgezet om beter te begrijpen hoe wijkverpleegkundigen, verpleegkundigen en zorgtrajectbegeleiders de toepassing van Persoonsgericht Samen Beslissen in de praktijk ervaren. Hun perspectief is belangrijk, omdat zij dagelijks werken met cliënten met vaak complexe problematiek, waaronder dementie. Juist in deze situatie is het essentieel om goed zicht te krijgen op wat in de praktijk werkt, waar zorgverleners tegenaan lopen en wat beter kan.
Volgens Janine ontstonden er al snel open en eerlijke gesprekken. ‘Deelnemers kwamen met mooie ervaringen, maar waren ook kritisch. Die combinatie is heel waardevol.’ Zorgverleners herkenden veel in elkaars verhalen, wat zorgde voor verbinding. Al ontstond er soms ook discussie. ‘Maar dat is goed, dat juich ik zelfs toe!’
Maatwerk en flexibiliteit zijn essentieel
Een belangrijk inzicht uit de focusgroepen: Persoonsgericht Samen Beslissen in de Wlz-zorg thuis vraagt om maatwerk. Het gaat dan niet om een andere methodiek, maar om de ruimte om dezelfde methodiek flexibel en op maat toe te passen. ‘De situaties zijn vaak zo complex, dat je het niet kunt dichttimmeren in één vaste werkwijze,’ vertelt Janine. ‘Zorgverleners moeten kunnen variëren in hoe en wanneer ze onderdelen van de methodiek inzetten, zodat het aansluit bij wat een cliënt en diens naasten op dat moment nodig hebben.’
Ook werd duidelijk dat verzorgenden een grotere rol moeten krijgen. Zij kennen cliënten vaak al lang, ze weten precies wat er speelt. Juist met hun inbreng kan Persoonsgericht Samen Beslissen nog beter worden toegepast.
Dat komt doordat zij de cliënt kennen vanuit de dagelijkse zorg en de vele contactmomenten. Ze zien wat er speelt in het dagelijks leven, zoals kleine signalen, twijfels en wensen.
Daarnaast hebben zij vaak een andere, meer laagdrempelige ingang om gevoelige onderwerpen te bespreken. Hun perspectief is anders dan dat van de (wijk)verpleegkundige of zorgtrajectbegeleider, en dat verrijkt de besluitvorming.
Ook kunnen zij tijdens gesprekken helpen om informatie in begrijpelijke taal te verwoorden, waardoor cliënten beter betrokken zijn bij het gesprek.
Veel gaat al goed
De focusgroepen laten ook zien dat zorgverleners al veel gespreksvaardigheden in huis hebben. ‘De algemene gesprekstechnieken die horen bij Persoonsgericht Samen Beslissen zijn voor hen niet nieuw. Dat zit eigenlijk al in hun genen,’ aldus Janine.
De methodiek helpt vooral om bewust een stap terug te doen. Eerst kijken naar wat iemand belangrijk vindt, daar oprechte aandacht voor hebben, in plaats van snel handelen of te kiezen voor voor de hand liggende oplossingen.
Dat levert soms verrassende inzichten op, zelfs bij cliënten die al lang in beeld zijn. ‘Een zorgverlener vertelde dat ze bewust de tijd nam om te luisteren naar wat iemand vertelde, ook al leek wat diegene wilde, niet direct haalbaar. In plaats van te sturen op oplossingen, bleef ze bij het verhaal en bij de persoon achter de ziekte. Juist daardoor hoorde ze dingen die ze nog niet eerder had gehoord. Dat raakte haar. En maakte opnieuw duidelijk hoe waardevol het is om echt te luisteren. Dat vond ik heel mooi om te horen, kippenvel!’
Maar het schuurt soms ook
Maar het gaat niet altijd vanzelf. Niet alle cliënten of naasten zien meteen de meerwaarde van de Samen Beslis Hulp. Soms voelt het als ‘weer een vragenlijst’, vooral als er al een langer bestaande relatie is met de zorgverlener.
Ook kan de Samen Beslis Hulp juist verschillen zichtbaar maken tussen cliënten en naasten. Wat iemand zelf wil, is niet altijd wat een naaste verstandig vindt of aankan.
Bij mensen met verder gevorderde dementie is dat nog lastiger. Zij kunnen de gevolgen van keuzes niet altijd goed overzien en hebben soms verwachtingen die niet haalbaar zijn. ‘Die verwachtingen kunnen botsen met die van naasten,’ vertelt Janine. ‘De uitdaging voor zorgverleners is dan juist om verder te kijken: waar komt zo’n wens vandaan? Welke onderliggende behoefte of verlangen zit daarachter? Kunnen we daaraan tegemoetkomen?’
Wanneer werkt het wel – en wanneer niet?
Zorgverleners geven aan dat Persoonsgericht Samen Beslissen in veel gevallen valt of staat met de betrokkenheid van een naaste. Die rol is vaak onmisbaar. Tegelijkertijd kan het ook snel ingewikkeld worden als familiebanden kwetsbaar zijn of als er onderlinge spanningen of problemen spelen. Ook is een gevoel van veiligheid nodig. Niet alle families praten makkelijk over wensen en zorgen. Soms is dat nooit eerder gedaan. ‘Dan is het best een grote stap om dat ineens wel te doen,’ aldus een wijkverpleegkundige.
De Samen Beslis Hulp: vooral voor de cliënt
De Samen Beslis Hulp zelf kwam ook uitgebreid aan bod in de focusgroepen. Zorgverleners vonden dat de eerste versie van de Samen Beslis Hulp voor Wlz-zorg thuis beter kon. De vragen waren soms te moeilijk geformuleerd en niet duidelijk genoeg.
Ook werd het doel van de Samen Beslis Hulp niet altijd goed begrepen. Sommige cliënten hadden het gevoel dat ze de lijst invulden voor de zorgverlener, of zagen het als ‘de zoveelste vragenlijst’ die ze moesten invullen. Terwijl het hulpmiddel juist bedoeld is voor henzelf: om vooraf na te denken over wat ze belangrijk vinden en wat ze nog graag willen, zodat ze beter voorbereid het gesprek ingaan.
Deze feedback is gebruikt om de Samen Beslis Hulp te verbeteren. In de nieuwe versie komt het doel en het gebruik beter tot zijn recht en sluit het beter aan bij de belevingswereld van cliënten en naasten.
Het samen doen als team
Een ander belangrijk punt is de samenwerking binnen het team. Zorgverleners misten in de pilotfase vooral de betrokkenheid van verzorgenden en EVV’ers. Juist zij kennen de cliënt vaak al maanden of zelfs jaren en weten precies wat er speelt in het dagelijks leven van iemand. Die kennis werd in de gesprekken echt gemist.
Waar zij wel betrokken waren, zagen zorgverleners direct de meerwaarde. Er kwam meer verdieping in het gesprek en er werd beter aangesloten bij de leefwereld van de cliënt.
In de volgende fase van de implementatie worden verzorgenden expliciet betrokken bij Persoonsgericht Samen Beslissen. Zo is het niet alleen iets van wijkverpleegkundigen, verpleegkundigen of zorgtrajectbegeleiders, maar echt een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het hele team.
Eerste signalen van effect
De eerste ervaringen zijn positief. Zorgverleners voeren bewuster het gesprek en sluiten beter aan bij wat cliënten belangrijk vinden. Ook ervaren zij meer verdieping in de gesprekken. De inzichten uit de focusgroepen helpen om de volgende stap in het project te bepalen.
In één zin
Als we Janine vragen om in één zin samen te vatten wat de focusgroepen laten zien, dan reageert Janine positief: ‘Persoonsgericht Samen Beslissen is haalbaar in de WLZ-zorg thuis, als er ruimte is voor maatwerk in de toepassing van de methodiek, oog is voor familierelaties en verschillende visies op wat wenselijk en haalbaar is, en de kennis en expertise van alle zorgverleners die betrokken zijn bij een cliënt, worden benut.’
Over Persoonsgericht Samen Beslissen
Persoonsgericht Samen Beslissen is een erkende interventie. De interventie is beoordeeld door een onafhankelijke commissie. Zij hebben de interventie erkend als goed onderbouwd. Dit betekent dat de aanpak duidelijk is beschreven. Ook is de aanpak goed uitvoerbaar en gebaseerd op praktijkervaringen. Er wordt uitgelegd waarom de aanpak waarschijnlijk werkt. Hierbij is gebruik gemaakt van wetenschappelijke theorieën en onderzoek.
Lees ook
