'Bewust zijn en bewust maken van digitale toegankelijkheid is de basis om toegankelijk te zijn’

Daarin hebben we veel stappen gezet, en nog meer zijn er te maken. Brian Pawirodinomo blikt terug en vooruit.

Jaarlijks vindt de Global Accessibility Awareness Day plaats op de derde donderdag van mei. Deze dag vraagt aandacht voor de meer dan één miljard mensen die belemmeringen ervaren op het gebied van digitale toegankelijkheid, bijvoorbeeld omdat zij een visuele, auditieve beperking hebben of neurodivergent zijn.

Om de digitale wereld voor deze grote groep mensen toegankelijker te maken, zijn er allerlei ondersteuningsmiddelen en -adviezen die mensen, bedrijven en instellingen kunnen gebruiken. Denk aan ondertiteling van video’s, audiodescriptie en aangepaste toetsenborden, of aan consistente navigatie op webpagina’s, slim gebruik van kleuren en contrasten en ALT-teksten die helpen om afbeeldingen betekenis te geven.

Ook in de politiek is digitale toegankelijkheid onderwerp van gesprek. Zo heeft Europa in 2025 de European Accessibility Act ingevoerd. Daarin is vastgelegd dat bedrijven voor iedereen digitaal toegankelijk moeten zijn, al vanaf 10 medewerkers of een omzet van 2 miljoen euro. Dat vraagt wat van organisaties, want niet altijd alle software en toepassingen die bedrijven nu gebruiken, voldoen aan deze regelgeving.

Dat geldt ook voor bedrijven en instellingen in Nederland. Het onderwijs zit daarbij in een gekke spagaat omdat het in de wetgeving niet expliciet wordt genoemd. Onderwijsinstellingen willen wel toegankelijk zijn maar het verschil tussen willen en moeten leidt tot verschil in prioriteit en aandacht in het digitaal toegankelijk maken van leren en werken met ICT. Dat bleek ook uit een uitzending van KASSA over studenten die vastlopen bij ontoegankelijk digitaal onderwijs. Dat terwijl de toepassingsmogelijkheden er zeker zijn.

Bewustzijn creëren staat bij het expertteam hoog op de prioriteitenlijst. “Voor alle medewerkers die communicatie beschikbaar stellen. Dat kunnen leermaterialen voor studenten zijn, maar bijvoorbeeld ook teksten op onze websites en beleidsdocumenten. Met name voor onze medewerkers die werken met digitale toepassingen,” vertelt Brian. “Dat doen we op verschillende manieren. Er is een handreiking Digitale Toegankelijkheid en we spreken actief met groepen collega’s, op dit moment bijvoorbeeld met onze functioneel beheerders.

Digitale toegankelijkheid zit in alle lagen van onze organisatie en is voor iedereen relevant. “Zowel voor studenten als medewerkers”, benadrukt Brian. “Digitale toegankelijkheid maakt zaken voor iedereen duidelijker, denk maar aan een goed gestructureerde tekst met duidelijke koppen en logische indeling. Zorgen voor digitale toegankelijkheid helpt bij het begrijpen, waarnemen en gebruiken van toepassingen, ongeacht of je nu met bijzondere omstandigheden te maken hebt of niet.”

Brian definieert 3 hoofdgroepen. “Onze leveranciers van digitale toepassingen moeten een systeem bieden dat aan ons eisenpakket voldoet. Het tweede gebied is dat van de HAN. Wij moeten goede ondersteuning bieden in alle lagen van organisatie, zodat we onze zaken op orde krijgen, hebben en houden. In lijn daarmee zit de derde groep, die van de gebruikers. Leermaterialen moeten bij de HAN bijvoorbeeld op Brightspace staan. De manier waarop ze daar staan is echter belangrijk. Een gescande kopie van een tekst is bijvoorbeeld niet altijd leesbaar voor screenreaders, en dus niet altijd toegankelijk. Dat zorgt ervoor dat voor een groep studenten dit stukje studiemateriaal onbruikbaar is. Je daar bewust van zijn, laat je daar naar handelen.”
 

Het bewustmaken en wegnemen van dit soort drempels is precies wat Brian motiveert. “Helaas is het zo dat het hoger onderwijs voor studenten soms echt nog ontoegankelijk is. Dat kan in kleine zaken zitten zoals het voorbeeld dat ik hierboven beschreef, maar ook in dingen als een roosterwijziging die niet op de juiste manier wordt gecommuniceerd of een document dat toch ergens anders blijkt te staan. Noem maar op. Daarom vind ik het zo belangrijk dat we streven naar een vaste structuur, die voor iedereen goed is ingericht en werkt. Waarbij we voor studenten met bijvoorbeeld een visuele beperking dan een passend stukje maatwerk kunnen bieden.”

“Door het tekenen van de intentieverklaring VN Verdrag Handicap in 2023 heeft de HAN een inspanningsverplichting op het gebied van digitale toegankelijkheid. Digitale toegankelijkheid is iets wat bij de HAN relatief klein begon en is de afgelopen jaren is dit steeds meer gegroeid. Aandacht vanuit het koersdoel Digi- en Datavaardigheid heeft daar enorm aan bijgedragen. Als je ziet waar we nu dan staan, met een mooie club mensen en een groot bewustzijn dat er nog belangrijk stappen te zetten zijn, dan kunnen we steeds meer realiseren.”

Brian kijkt mee met collega’s, bijvoorbeeld studentbegeleiders, om kennisbehoeften te achterhalen. “En we doen onderzoek bij studenten uit de doelgroep”, vult hij aan. Uit dat werk komen praktische tips. “We beginnen de trainingen met het creëren van bewustzijn. Wat is digitale toegankelijkheid? Voor wie is het belangrijk. En waarom is dat zo. We delen bijvoorbeeld de ervaring van een student en nemen je mee in haar uitdagingen. Ook spelen deelnemers een game, de Accessibility Game. Hiermee ervaar je hoe het voor mensen met een beperking is om een computer, tablet of telefoon te gebruiken. Daarnaast geef ik workshops waarin ik mensen laat zien hoe je Word- en PowerPoint-documenten toegankelijk maakt, of welke mogelijkheden er in Teams zijn. En we gaan aan de slag met een nepdocument, dat we optimaliseren.”

Een onderwerp waar het expertiseteam zich ook op wil richten is het inclusiever maken van toetsing. “Opleidingen bieden al veel maatwerk om toetsing passend te maken voor studenten met een beperking. We hebben de ambitie daar centraler handvatten voor te bieden, om zo ook onze toetsingsvormen toegankelijk voor iedereen te maken.”

“Ook is er natuurlijk AI,” benoemt Brian. “Op dit moment iets waar veel kansen liggen om zaken toegankelijker te maken, maar daar moeten en willen we als instelling wel zorgvuldig mee omgaan. We kijken goed wat kan en welke ontwikkelingen er zijn, zodat we ook weten wat we straks mogelijk binnen de HAN kunnen inzetten.”