Onderzoek naar fietsen: van fietsvaardigheid tot gezondheid

Fietsen speelt een rol in verschillende fasen van het leven. Voor kinderen begint het met leren fietsen en het ontwikkelen van de vaardigheden die nodig zijn om veilig deel te nemen aan het verkeer. Later gaat het bijvoorbeeld om voldoende bewegen en gezond blijven. Op latere leeftijd kan de fiets helpen om zelfstandig actief te blijven. 

Binnen het speerpunt Fietsen ligt de focus dus niet op de fiets zelf, maar op gedrag, vaardigheden en gezondheid van de fietser. Welke vaardigheden zijn nodig om veilig te kunnen fietsen? Hoe leren mensen fietsen? En wat helpt om ook op latere leeftijd te blijven fietsen? 

Fietsen is binnen het lectoraat geen afzonderlijke onderzoekslijn, maar een speerpunt dat verschillende onderzoekslijnen met elkaar verbindt. Het onderzoek binnen het lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving vindt plaats binnen drie onderzoekslijnen: 

- Een Sportief en Excellerend Nederland 
- Inspanning voor Prestatie en Gezondheid 
- De Maatschappelijke Waarde van Bewegen en Sport. 

Binnen het speerpunt Fietsen komen deze verschillende perspectieven samen. Bij de lijn een Sportief en Excellerend Nederland staat het ontwikkelen van motorische (fiets)vaardigheden en beter leren bewegen centraal, onderwerpen die ook nauw aansluiten bij onze ALO-opleiding.

Onderzoek naar de gezondheid van fietsers en (prof)wielrenners sluit aan bij de lijn Inspanning voor Prestatie en Gezondheid. Hier kijken we bijvoorbeeld ook naar botgezondheid en voeding. Ook de maatschappelijke waarde van fietsen speelt een rol, bijvoorbeeld wanneer wordt gekeken naar de opbrengsten van fietsen naar school, actieve mobiliteit of fietsinterventies. 

Het speerpunt Fietsen biedt ook mogelijkheden voor samenwerking met partijen buiten de HAN. Gemeenten, scholen, provincies en andere organisaties houden zich bijvoorbeeld bezig met fietsveiligheid, mobiliteit en het stimuleren van fietsen. Zij hebben behoefte aan kennis over wat werkt en welke aanpak effectief is. Onderzoek kan helpen om interventies te beoordelen en verder te verbeteren. 

Een voorbeeld daarvan is de cursus fietsvalpreventie voor ouderen. Bij een dergelijke interventie kan worden onderzocht of deelnemers na afloop daadwerkelijk beter en veiliger fietsen. Welke doelgroepen bereiken we en welke niet? “Zo komen oudere mannen veel minder vaak naar deze cursus dan vrouwen. Mannen overschatten hun vaardigheid waarschijnlijk wat vaker.” Ook kan worden gekeken naar de maatschappelijke opbrengsten van deze preventie. Voor gemeenten en andere betrokken organisaties is het bijvoorbeeld relevant om te weten wat een investering in een interventie kan opleveren in het voorkomen van valpartijen en zorgkosten. 

Het onderzoek naar fietsen richt zich ook op kinderen en jongeren. Zo is er onderzoek gedaan naar hoe ongeveer 2.200 kinderen van zo’n 30 scholen naar school gaan. De verzamelde gegevens leveren nieuwe onderzoeksvragen op, bijvoorbeeld over actieve mobiliteit en de invloed van sociaal-economische omstandigheden en culturele achtergrond. 

Ook de wielersport staat vaak centraal in ons onderzoek. Zo heeft het lectoraat de afgelopen jaren uitgebreid onderzoek gedaan naar de botgezondheid van wielrenners. Daarbij is onder meer gekeken naar broze botten, voeding en gezondheid. Op basis van deze kennis zijn HAN-onderzoekers ook betrokken bij de nieuwste richtlijn voor sportvoeding van de internationale wielerunie UCI. “Dat is nu de belangrijkste internationale richtlijn die er is op het gebied van voeding voor wielrenners.” 

Binnen het speerpunt Fietsen is ook aandacht voor verkeersveiligheid. De focus ligt daarbij op fietsvaardigheid en gedrag in het verkeer. Welke vaardigheden zijn nodig om veilig aan het verkeer deel te nemen? En hoe gedragen fietsers zich in verschillende verkeerssituaties gedragen? 

Een voorbeeld van toekomstig onderzoek richt zich op fietsroutes van scholieren. Met behulp van mobiele telefoons en een app kunnen mogelijke onveilige verkeerssituaties in kaart worden gebracht. Zo kan zichtbaar worden waar zich vaker risicovolle situaties voordoen. Deze informatie kan gemeenten helpen bij het nemen van verkeersmaatregelen en levert tegelijkertijd nieuwe kennis op over het fietsgedrag van jongeren. 

Onderzoek kan daarnaast helpen om interventies beter af te stemmen op verschillende doelgroepen. Niet iedereen heeft dezelfde vaardigheden, behoeften of manier van deelnemen aan het verkeer. Door beter te begrijpen welke groepen extra aandacht nodig hebben, kunnen interventies gerichter worden ingezet. 

Het thema biedt ook kansen voor studenten. Het lectoraat gaat rondom het speerpunt fietsen jaarlijks afstudeeropdrachten aanbieden. Studenten kunnen daarbij aan de slag met vragen die leven in de beroepspraktijk of binnen het onderzoek. 

Ook binnen grotere onderzoeksprojecten kunnen studenten een rol krijgen, bijvoorbeeld bij het verzamelen van gegevens op scholen. Daarnaast kunnen onderzoeksvragen worden vertaald naar cases binnen het onderwijs, waarmee studenten vanuit hun eigen opleiding en expertise aan oplossingen kunnen werken. 

“Zo kunnen studenten bijdragen aan onderzoek en tegelijkertijd ervaring opdoen met vragen uit de praktijk.”