Kiezen voor kwaliteit - voor élke leerling

Leraren weten veel over instructie geven en kennen de principes van goed lesgeven. Ze presenteren nieuwe leerstof in kleine stappen, ondersteunen leerlingen bij complexe taken en laten hen veel oefenen en herhalen. “Ze weten wat ze doen”, zegt Hilly Drok, opleidingsdocent Didactiek aan de HAN Pabo. “Maar waaróm doen ze wat ze doen? En weten ze aan welke knoppen ze kunnen draaien als het minder of beter gaat dan verwacht?”

Dat bewustzijn is essentieel, legt Hilly uit. “Het vak van leraar is veeleisend. Leerlingen verschillen van elkaar, verwerken instructie en lesstof in hun eigen tempo en laten vandaag misschien ander gedrag zien dan gisteren. Als docent moet je daar alert op zijn én passend op reageren. Maar wat is passend? En hoe weet je of een leerling die het goede antwoord geeft de lesstof ook echt begrijpt? Een prestatie in het moment is niet hetzelfde als duurzame beheersing.”

Hilly neemt ons mee naar een fictief klaslokaal. Een docent legt uit wat verwijswoorden zijn en geeft daar voorbeelden bij. Hij oefent eerst klassikaal en laat de leerlingen daarna in duo’s en zelfstandig aan opdrachten werken. “Een logische lesopbouw, waarmee de leerlingen voldoende oefening krijgen. Maar heeft de docent echt zicht op het begrip van alle leerlingen? Misschien begrijpt een deel de stof direct en hebben anderen extra oefening nodig. Bovendien, wat hieruit niet naar voren komt: hoe lang en goed blijft de lesstof hangen? Na één les heb je daar nog geen idee van. Je moet in je onderwijsontwerp dus goed sturen welke kennis hoe en wanneer moet terugkomen voor duurzame beheersing. Welke didactische keuzes passen daarbij? Dat maakt het vak zo complex.”

Docenten moeten op heel veel dingen tegelijk letten. En steeds ‘afstemmen op de lerende’, zoals dat heet. Ze moeten oog hebben voor elke leerling, maar zónder aannames. Dus niet: haar ouders spreken thuis geen Nederlands, dus zij deze taalles zal wel lastig voor haar zijn. “Onderzoek wijst uit dat zulke onbewuste aannames een self fulfilling prophecy in de hand werken. Beter is het om steeds in het moment te controleren wat er gebeurt en daarop bij te sturen. Welke instructie en feedback helpt deze leerling verder? Hoe controleer ik wat ze heeft begrepen? En welke vervolgactie zet ik in?”

Belangrijk is het besef dat leerlingen geen fixed status hebben. “Iemand kan goed zijn in taal en bijvoorbeeld moeite hebben met rekenen of tekenen. Of in de ene les goed meekomen en het de volgende les toch niet goed begrijpen.” Aan de docent om te weten wat die kan doen om alle leerlingen naar hetzelfde einddoel te begeleiden – vanuit hoge verwachtingen. Dat betekent ook dat kinderen die alles snel begrijpen niet steeds met een extra werkje op de gang worden gezet. Ook zij verdienen maatwerk. 

Uit onderzoek, gesprekken met docenten en lesbezoeken weet Hilly dat leraren in hun lessen vaak dezelfde instructiemodellen en didactische elementen inzetten. “Terwijl er zoveel meer tot hun beschikking staan als ze zich nog meer bewust zijn van hóe leren werkt, waar je aandacht op moet richten, hoe je rekening houdt met de beperkte capaciteit van het werkgeheugen en hoe je daar met je didactische keuzes op kunt inspelen.” Met haar collega Jan Knuivers heeft ze daarom een overzichtsreader samengesteld met wetenschappelijke inzichten en praktische uitleg. “De inhoud is nog in ontwikkeling, maar we stellen de conceptversie al beschikbaar. Het lukt onze studenten al goed om de theorie tijdens hun stages in te zetten.”
De reader is compact maar compleet en ook voor beginnende en ervaren leraren een handig naslagwerk. “Raar eigenlijk dat zoiets er nog niet was.” 

De auteurs stellen de reader en bijbehorende werkbladen gratis beschikbaar. Wil je een exemplaar aanvragen? Mail naar hilly.drok@han.nl.
Wil je eens ideeën en ervaringen uitwisselen over didactiek en instructie of heb je vragen of interesse in een cursus of maatwerktraject? Neem contact op met educatie.pro@han.nl of kijk eens op www.han.nl/educatiepro