Begrijpt de cliënt echt wat die tekent?

Een samenlevingscontract, een levenstestament of een andere notariële akte: wie zo'n document ondertekent, moet weten waar die mee instemt. Dat vraagt om duidelijke uitleg van de notaris. De notaris heeft namelijk een wettelijke informatie- en waarschuwingsplicht: de Belehrungspflicht.

Maar begrijpen cliënten de akte ook echt? Een schriftelijke toelichting bij de conceptakte lijkt een goede eerste stap. Toch blijkt uit onderzoek dat cliënten de inhoud vaak pas begrijpen tijdens de mondelinge uitleg bij het ondertekenen.

Dat is een lastig moment. De cliënt kan zich onder druk voelen staan om toch te tekenen, ook als de akte niet helemaal naar wens is. Voor de notaris kan dit juist extra werk opleveren. Denk aan het aanpassen van de akte en het opnieuw geven van uitleg.

Notarissen zoeken zelf al naar manieren om hun uitleg begrijpelijker te maken. Ze schrijven bijvoorbeeld akten in eenvoudiger taal of sturen een aanvullende toelichting mee. Maar hoe goed werken die oplossingen? En sluiten ze aan bij wat cliënten nodig hebben?

Om daar meer inzicht in te krijgen, voerde de HAN drie empirische onderzoeken uit. Samen met afstudeerders van de opleiding HBO-Rechten brachten de onderzoekers de ervaringen van notarissen en cliënten in kaart.

Het onderzoek bestond uit drie onderdelen:

• Een landelijk vragenlijstonderzoek onder notarissen. Hoe geven zij invulling aan hun informatieplicht? En waar hebben ze behoefte aan?
• Observaties bij notarissen. Hoe leggen notarissen de inhoud van een akte mondeling uit tijdens het passeren?
• Een vragenlijstonderzoek onder cliënten. Hoe ervaren cliënten de uitleg van de notaris? En begrijpen ze wat ze ondertekenen?

Door de ervaringen van beide groepen te onderzoeken, ontstaat een beeld van de manier waarop notarissen hun informatieplicht invullen en hoe cliënten die uitleg beleven.

Een belangrijke bevinding is dat notarissen bijna altijd een schriftelijke toelichting meesturen met de conceptakte. Toch begrijpen cliënten de inhoud vaak pas tijdens het gesprek op het moment van ondertekenen.

Daarmee komt een belangrijke vraag naar voren: hoe zorg je ervoor dat cliënten al vóór dat moment begrijpen wat er in de akte staat en welke gevolgen de afspraken hebben?

De oplossingen die notarissen nu gebruiken, zijn vaak algemeen. Ze sluiten niet altijd aan bij de kennis, achtergrond en behoeften van de individuele cliënt. Systematisch onderzoek naar wat in de praktijk goed werkt, ontbreekt nog.

Juist daar ligt een kans voor het notariaat. Hoe kunnen notarissen hun uitleg zo vormgeven dat cliënten goed geïnformeerd een beslissing nemen? En welke aanpak helpt daarbij?

Het onderzoek raakt aan een belangrijk vraagstuk binnen het juridische werkveld: juridische informatie moet niet alleen juridisch correct zijn, maar ook begrijpelijk voor de mensen om wie het gaat.

Voor notarissen vraagt dat om aandacht voor de manier waarop zij communiceren met cliënten. Niet alleen de inhoud van de akte telt, maar ook de vraag of de cliënt die inhoud daadwerkelijk begrijpt.

Ook voor het juridisch onderwijs is dit een relevant thema. Studenten HBO-Rechten die later in de juridische praktijk werken, krijgen te maken met de uitdaging om complexe juridische informatie begrijpelijk over te brengen. De inzichten uit dit onderzoek bieden aanknopingspunten om dat onderwerp in het onderwijs en de beroepspraktijk bespreekbaar te maken.

Want een cliënt die begrijpt wat die tekent, kan beter geïnformeerd een beslissing nemen.

Het onderzoek Weten wat je tekent is uitgevoerd onder leiding van projectleider Amber Oomen (HAN), samen met Romy van Vliet en Dané Pelgrim.

Bekijk de resultaten van het vragenlijstonderzoek.

Wil je meer weten over het project of de onderzoeksresultaten? Neem contact op met projectleider Amber Oomen