Leertraject Energierechtvaardigheid: hoe maken gemeenten energierechtvaardigheid concreet?

Dit project van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en Hogeschool van Amsterdam (HvA), focust op het versterken van het leervermogen van gemeentelijke professionals. Dit gebeurt in samenwerking met de gemeenten Leeuwarden, Land van Cuijk en Amsterdam. De HAN is in het project betrokken bij eerste twee gemeenten. Het doel is leerinterventies te ontwikkelen die aansluiten bij de praktijk. Denk aan gespreksformats, dilemma-oefeningen, simulaties en intervisievormen. Het traject wordt uitgevoerd in opdracht van Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland, namens de Human Capital Agenda van de Topsector Energie.

Bij de gemeente Leeuwarden ondersteunde de onderzoekers het team Energie van het programma Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO) bij het concreet maken van energierechtvaardigheid in de dagelijkse praktijk. Uit verdiepende gesprekken met energiecoaches, beleidsadviseurs en projectleiders van dit snel groeiende team kwam een rode draad naar voren: er is een sterk gedeelde drijfveer om bewoners te helpen, maar nog geen scherp afgestemd beeld van wat rechtvaardig handelen in de dagelijkse praktijk precies betekent.

De onderzoekers zagen een aantal terugkerende dilemma's, zoals de keuze tussen het vastleggen van een eenduidige werkwijze en de ruimte om 'gewoon te doen', en tussen het bewaken van professionele grenzen en het behouden van vertrouwen in het contact met bewoners. Samen met het team onderzochten de onderzoekers deze dilemma's. Een kijkkader hielp om ze concreet te maken en te voorzien van actuele voorbeelden uit de dagelijkse uitvoeringspraktijk.

In twee co-creatiesessies is het team vervolgens aan de slag gegaan om:

• de ervaren dilemma’s samen verder te verkennen, en zo gemeenschappelijke taal te ontwikkelen,
• in verschillende rondes ideeën te genereren voor een andere of aanvullende manier van werken.

Het team ontwikkelde drie werkvormen om in de praktijk uit te proberen. Kenmerkend voor de Leeuwarder-aanpak is dat de oplossing wordt gezocht in praktische, terugkerende momenten die passen binnen het bestaande ritme van het team. Na de pilotperiode evalueert het team wat heeft gewerkt, wat niet, en welke vorm het verdient om een vaste plek in de werkwijze te krijgen.

Voor de gemeente Land van Cuijk is duurzaamheid een belangrijk thema. Niet voor niets heeft de gemeente als doel om al in 2045 klimaatneutraal te zijn. Dat is vijf jaar eerder dan het in het klimaatakkoord is afgesproken. Het thema energierechtvaardigheid is nog niet gedefinieerd in beleid door de gemeente, en ze zijn benieuwd hoe energierechtvaardigheid praktisch toegepast kan worden. Juist ook binnen het werk van een groeiend team Energie in een gemeente met 33 kernen.

Vragen die naar boven kwamen zijn bijvoorbeeld:

• Hoe bepaal je rechtvaardige selectiecriteria bij projecten en subsidies rondom energiearmoede?
• Hoe ga je om met situaties waarin aannames (zoals “energielabel A/B heeft geen problemen”) niet kloppen?
• Een subsidieregeling voor isolatie bij huishoudens in energiearmoede is zorgvuldig opgezet, maar tijdens de uitvoering blijkt dat de regeling niet altijd uitpakt zoals bedoeld. Hoe ga je als gemeente om met ongewenste effecten en mogelijke vormen van oneigenlijk gebruik, zonder de huishoudens die de ondersteuning hard nodig hebben te benadelen?

Samen met HAN-lectoraat Sociale Duurzame Praktijk, werkt de gemeente aan een dialooginstrument om rechtvaardigheidsvragen te kunnen stellen. Daarbij gaat het vooral om samen de dialoog voeren. En daarmee om een gedeelde taal, opvattingen en begrip te krijgen over wat energierechtvaardig is voor de gemeente Land van Cuijk. Het dialooginstrument is nog in ontwikkeling.