‘Eerste Hulp bij Begrijpelijke Taal-koffer’ positief ontvangen

“Als patiënt herken ik het probleem zelf ook. Je zit bij de dokter, zegt dat je het begrijpt en loopt daarna naar buiten met de vraag: wat is er nu eigenlijk gezegd? Een gesprek met een arts kan spannend zijn. Als daar veel medische termen bij komen, komt informatie soms niet goed binnen.” 

Voor haar onderzoek hield Mirte een enquête en interviewde ze artsen. Ze onderzocht onder meer welke taal zij gebruiken en of ze genoeg tijd hebben om dingen uit te leggen. 

Tijdgebrek bleek een belangrijk aandachtspunt. Begrijpelijk uitleggen kost in eerste instantie meer tijd als je gewend bent aan medische termen. Maar goede communicatie kan juist tijd opleveren. Als een patiënt de uitleg beter begrijpt, zijn er later mogelijk minder vragen. Ook kan het bijdragen aan betere therapietrouw. 

Een uitgebreide training vond Mirte daarom niet passend. “Artsen hebben weinig tijd. Maar hoe breng je toch kennis over, vergroot je de bewustwording en motiveer je artsen?”

Mirte bedacht en maakte de ‘Eerste Hulp bij Begrijpelijke Taal-koffer’. De koffer bevat korte spellen die artsen samen kunnen doen, bijvoorbeeld tijdens een teamoverleg. Het uitgangspunt is learning by doing. 

In een van de spellen leggen artsen medische termen uit in begrijpelijke taal. Een ander spel gaat over laaggeletterdheid, een veelgebruikte term voor beperkte basisvaardigheden. Zo leren artsen bijvoorbeeld dat je mensen met beperkte basisvaardigheden niet altijd meteen herkent en waar je iemand naartoe kunt verwijzen voor extra hulp. 

Ook oefenen artsen met patiëntconform communiceren. Hoe stel je iemand gerust? Welke woorden gebruik je? “Zeg bijvoorbeeld niet: ‘Schrik niet, het apparaat maakt veel herrie.’ Daarmee zet je iemand juist op scherp. Je kunt ook zeggen: ‘Het apparaat klinkt behoorlijk hard.’” 

"Een belangrijk onderdeel van de taalkoffer is de terugvraagmethode. Een arts vraagt niet: ‘Heb je het begrepen?’ Mensen zeggen dan al snel ja, zeker als ze gespannen zijn. Beter is: ‘Vertel eens wat je nu thuis gaat doen’ of ‘Kun je in je eigen woorden vertellen wat we hebben besproken?’ Zo ontdekt de arts of de patiënt de informatie echt heeft begrepen. 

Mirte laat artsen ook oefenen met een casus buiten de zorg. Ze koos bewust voor een huurcontract. Zo ervaren artsen zelf hoe het is om veel informatie te krijgen over een onderwerp waar je weinig van weet. 

De koffer bevat daarnaast standaardafbeeldingen van situaties die zich in het lichaam kunnen voordoen. Artsen kunnen daarop met een whiteboardmarker tekenen. Dat is sneller dan steeds zelf een medische tekening maken. 

De taalkoffer is voor artsen ontwikkeld, maar kan ook door verpleegkundigen worden gebruikt. Zij hebben veel contact met patiënten. 

Uit een enquête die Mirte hield, bleek bovendien dat de helft van de artsen vindt dat de verantwoordelijkheid voor het begrijpen van informatie deels bij de patiënt ligt. Dat laat zien dat artsen het onderwerp belangrijk vinden, maar zich niet altijd volledig verantwoordelijk voelen voor begrijpelijke communicatie. 

"Juist bij deze groep mensen is dat belangrijk. Mensen kunnen zich schamen en bijvoorbeeld zeggen dat ze hun leesbril zijn vergeten en de informatie thuis lezen. Als ze informatie dan niet begrijpen, kan dat gevolgen hebben, bijvoorbeeld wanneer ze medicijnen verkeerd innemen. Dat maakt samen met de patiënt doornemen van schriftelijke informatie zo belangrijk."

De taalkoffer wordt inmiddels getest op een afdeling van het ziekenhuis. Met die ervaringen wil Mirte het product verder verbeteren. “Toen ik mijn afstuderen begon, had ik niet verwacht dat mijn onderzoek zou leiden tot een compleet product. Ik besloot pas laat om de taalkoffer echt te maken. Dat betekende extra werk in de avonden en weekenden, maar ik ben blij dat ik die stap heb gezet.” 

De koffer wordt eerst verder getest en geoptimaliseerd. Daarna wil Mirte hem voor meerdere ziekenhuizen produceren.

Laura Schoots van de afdeling Communicatie van Ziekenhuis Rivierenland begeleidde Mirte tijdens haar afstuderen. “Het was heel fijn om te zien hoe zelfstandig en daadkrachtig Mirte aan de slag ging. Ze deed dat in goed overleg met verschillende mensen binnen het ziekenhuis en hield ons gedurende het proces betrokken. Dat leidde tot een fantastisch product: de taalkoffer. Een product dat niet alleen mooi is, maar ook echt bruikbaar. Afdelingen die de taalkoffer al hebben gezien, willen ermee testen. 

Het is best lastig dit thema onder de aandacht te brengen. De manier waarop Mirte dat heeft aangepakt, spreekt mensen echt aan. Het is mooi dat studenten de vrijheid krijgen om zoiets te ontwikkelen. Dat soort out-of-the-box-denken wil ik meer stimuleren. Laat de creativiteit van studenten bloeien.”

Ook afstudeerbegeleider Keun Sliedrecht is positief. “Mirte heeft goed onderzocht waar binnen de organisatie behoefte aan is. Met die input ontwikkelde ze middelen die echt bruikbaar zijn in de praktijk. 

Het is mooi om te zien dat studenten vanuit hun eigen motivatie aan de slag gaan met maatschappelijke thema’s. Als professional is het belangrijk dat je je ervan bewust bent hoe belangrijk begrijpelijke en toegankelijke communicatie is.

We zijn met Ziekenhuis Rivierenland in gesprek hoe we de taalkoffer kunnen delen, bijvoorbeeld met andere ziekenhuizen die begrijpelijke communicatie als speerpunt hebben. Vanuit de HAN spraken we al eerder met verschillende ziekenhuizen over samenwerking op dit gebied. De taalkoffer van Mirte is een mooie aanleiding om dat gesprek weer op te pakken.”