Digitale geletterdheid moet je leren

We doen veel digitaal in ons dagelijks leven. We volgen het nieuws, appen met vrienden, regelen onze belastingzaken en bestellen boodschappen online. Toch betekent dat niet automatisch dat we digitaal geletterd zijn. “We hebben dat een tijd gedacht dat de jongeren van nu het vanzelf worden, omdat ze niet anders gewend zijn” zegt docent Digitale Geletterdheid Koen Jansen van de HAN Pabo. “Maar dat idee klopt niet. Jongeren zijn vaak wel handig met hun telefoon, laptop, apps en AI, maar ze gebruiken die lang niet altijd bewust of kritisch. Dat moeten ze leren, net als oudere generaties.”

De overheid heeft kerndoelen vastgesteld voor digitale geletterdheid. Binnen een paar jaar moeten scholen hieraan voldoen (primair onderwijs, onderbouw voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs). Een flinke uitdaging, want digitale geletterdheid hoort niet bij één vak en er is nog maar weinig lesmateriaal voor beschikbaar. “Juist daarom is het belangrijk dat scholen dit goed organiseren. En niet te lang wachten met het aanstellen van een coördinator voor dit onderwerp.”  

In september 2026 start bij de HAN de post-hbo-opleiding Coördinator Digitale Geletterdheid voor coördinatoren en docenten in het primair onderwijs. In tien bijeenkomsten, verspreid over het jaar, verdiepen deelnemers zich in de kerndoelen en de vertaling daarvan naar hun eigen onderwijspraktijk. Koen: “Deelnemers ontwikkelen een visie op digitale geletterdheid en leren hoe zij die in hun school verder kunnen brengen. En ze ontwerpen lesactiviteiten die ze ook gaan uitvoeren. Steun vanuit school is dus heel belangrijk. Je kunt dit alleen als je directie en collega’s actief meewerken.” 

Digitale geletterdheid raakt veel vakgebieden. Dat maakt het wat ingewikkeld, maar biedt ook kansen, ziet Koen. “Een van de kerndoelen van Nederlands is bijvoorbeeld dat leerlingen de betrouwbaarheid van verschillende bronnen verkennen. Digitale bronnen horen daar ook bij. Zo kun je het werken aan kerndoelen slim combineren. De vraag voor scholen is dan: welke slimme combinaties kun je maken, welke onderdelen van digitale geletterdheid kun je beter als apart vak aanbieden en hoe geef je dit alles een plek in je onderwijs? Ook dat komt in de opleiding aan bod.” 

De opleiding wordt samengesteld en gegeven door Koen en zijn Pabo-collega Mark van den Brink en door Carolien van Rens en Pieter van Rooij van het iXperium (Centre of Expertise Leren met ict). Het lesthema dat Koen misschien wel het belangrijkst vindt: ethische vragen rond technologie in het onderwijs. “Er kan veel met digitale middelen en AI, maar we kennen nog niet alle mogelijkheden en gevolgen. We moeten dus steeds bewuste keuzes maken, bijvoorbeeld als het gaat om de privacy van leerlingen, auteursrechten en de impact op het milieu. Hoe doe je dat? Wat is wijsheid? Ik kijk uit naar de gesprekken met de deelnemers hierover.” 
De uitwisseling tussen deelnemers is sowieso een waardevol onderdeel van de opleiding. “Zij leren ook van elkaars praktijk. Wat op de ene school werkt, kan anderen verder helpen.”

Aandacht voor digitale geletterdheid is essentieel volgens Koen, zeker in het onderwijs. “We moeten leerlingen wijzer maken in het omgaan met bijvoorbeeld nepnieuws, online criminaliteit en de sturende invloed van algoritmes in sociale media. Wie digitaal vaardig is, is minder kwetsbaar.” Hierbij speelt ook kansen(on)gelijkheid een rol. Gemiddeld hebben kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische positie minder toegang tot digitale middelen, kennis en vaardigheden. “Onderwijs kan hier het verschil maken.” Koen doelt daarbij juist ook op alle mooie mogelijkheden van digitalisering: contacten leggen, onderdeel worden van netwerken, jezelf ontwikkelen, leren, creëren, bouwen, … “Er kan zóveel! Aan ons om leerlingen te leren hoe zij die kansen goed benutten.” 

Wil je meer weten over de post-hbo-opleiding Coördinator Digitale Geletterdheid? Neem een kijkje op de opleidingspagina of neem contact op met Koen Jansen via educatie.pro@han.nl.