“Een open vraag motiveert veel meer dan wanneer je zegt: ‘Dit gaan we doen en zo moet dat’” 

Minder zenden, meer vragen. Minder sturen, meer onderzoeken. Wat zijn je kwaliteiten, wat je ontwikkelkansen? Leerlingen van docenten die didactisch coachen groeien door hoge verwachtingen en waarderende feedback. En ook het plezier in lesgeven groeit. 

Marianne Bouwhuis was 22 jaar docent Nederlands op een middelbare school. Toen het didactisch coachen daar werd geïntroduceerd, was ze meteen verkocht. “Hoge verwachtingen hebben van leerlingen, samen hun kwaliteiten in beeld brengen en die verder ontwikkelen met leerbevorderende vragen en gerichte feedback. Daar word ik blij van. Het is geweldig om leerlingen vanuit deze positieve houding te begeleiden.” 

“Een vraag stellen of feedback geven werkt vaak veel positiever en effectiever dan alleen aanwijzingen geven”, gaat ze verder. “‘Waar sta je nu? Waar wil je naartoe? Wat is daarvoor nodig? Waar kun je op inzetten?’ Als didactisch coach nodig je de ander uit om over dit soort vragen na te denken. Een open vraag motiveert veel meer dan wanneer je zegt: ‘Dit gaan we doen en zo moet dat.’” 

Marianne werd projectleider Didactisch coachen op haar school, volgde de trainersopleiding bij Voerman en Faber (de ontwikkelaars van de methode) en werkt sinds 2021 als trainer bij de HAN. Ze verzorgt onder meer de post-hbo-training Kennismaken met didactisch coachen en het volledige 2-jarig opleidingstraject. Dat geeft een Droste-effect: de deelnemers – vooral (aankomend) docenten en andere onderwijsprofessionals – leren van Marianne hoe zij het didactisch coachen in hun werk kunnen toepassen én ervaren als leerling wat de meerwaarde ervan is. 

“Een onderdeel dat zij vaak spannend vinden”, vertelt Marianne, “is het maken van een lesopname of van een gesprek met een leerling of collega. Zij zien of horen dan letterlijk terug wat goed gaat, maar ook waar ze nog in kunnen groeien. Dat kan confronterend zijn. Maar bij de bespreking hiervan maak ik zelf natuurlijk ook gebruik van de principes van het didactisch coachen: stel leerbevorderende vragen, geef positieve feedback en geef alléén aanwijzingen die echt helpen. Zo ondervinden de deelnemers ook zelf hoe en waarom beeld- en didactisch coachen werkt. Dat is heel krachtig.” 

Terug naar het werkveld van de docent (in opleiding). Marianne schetst een situatie die veel collega’s in het onderwijs herkennen. “Je hebt je leerlingen al een paar keer gezegd dat zij hun boek moeten pakken, maar bijna niemand reageert. Geen effectieve aanwijzing dus. En je boodschap nog maar eens herhalen heeft geen zin. Wat vaak beter werkt, is je aandacht richten op het positieve. Spreek een leerling aan die het boek al wél op tafel heeft liggen: ‘Ha, jij bent er klaar voor, top!’.” 

Ook bij het beoordelen van opdrachten en presentaties levert didactisch coachen veel op. Marianne: “Een leerling krijgt een 7 voor een verslag. Een mooie voldoende. Maar wat zegt die 7 over de aanpak en kwaliteiten van de leerling? Het is veel waardevoller om ook te bespreken wat iemand goed deed, wat voor die persoon werkt en waar ontwikkelkansen liggen. Als leerlingen en studenten dat weten, kunnen ze doelen bereiken en succeservaringen opdoen op een manier die bij hen past. Dan help je ze niet alleen om een goed cijfer te halen, maar begeleid je ze ook bij het verbeteren van hun leerproces – zelfregulerend leren, noemen we dan ook wel.” 

Er bestaan nog steeds misverstanden over didactisch coachen, merkt Marianne. “Het is niet: alleen maar positief zijn en alleen nog maar vragen stellen. En het betekent ook niet dat je geen instructie of cijfers meer mag geven. Het mag allemaal, maar je pakt het anders aan. Je geeft leerlingen stof tot nadenken en tijd voor reflectie. Oók als zij zich negatief gedragen.”  

Marianne geeft een voorbeeld. “In plaats van te zeggen: ‘Je verstoort de les, hou daarmee op’, kun je benoemen: ‘Zo lukt het lesgeven me niet. Hoe zorgen we er samen voor dat we straks allebei met een goed gevoel het lokaal uitlopen?’ Je bent duidelijk over je doel en spreekt leerlingen aan op hun verantwoordelijkheid. In jouw hoge verwachtingen, ervaren zij waardering.” 
Marianne was laatst bij een les waar bovenstaande situatie zich voordeed. De leerling in kwestie antwoordde: ‘Ik moet me wat minder laten afleiden door wat er om me heen gebeurt.’ Uitstekend, vond de docent, die na tien minuten kon vaststellen: ‘Ik zie dat het je lukt, goed bezig.’ “Dat vond ik zó mooi.”  

Didactisch coachen geeft leerlingen inzicht en motivatie en maakt het lesgeven leuker, weet Marianne ook uit eigen ervaring. Ze ziet de aanpak als waardevol voor alle docenten, in primair en voortgezet onderwijs, mbo, hbo en wo. “En ook andere professionals met een coachende rol hebben er veel aan, zoals teamleiders, directeuren, decanen en intern begeleiders. Onlangs verzorgde ik nog een training voor collega’s van de opleiding Mondzorgkunde. Didactisch coachen helpt hen bij hun interactie met studenten, die daarvan weer leren voor hun interactie met patiënten. Het werkt door.” 

Ben je enthousiast geworden en wil jij ook aan de slag met didactisch coachen, kijk dan eens naar:  

• Cursus Kennismaken met didactisch coachen: www.han.nl/opleidingen/post-hbo/kennismaken-met-didactisch-coachen/ 

• Incompany aanbod voor didactisch coachen: www.han.nl/over-de-han/organisatie/bedrijfsonderdelen/educatiepro/incompany/didactisch-coachen/ 

Of kijk voor meer aanbod voor onderwijsprofessionals op de site van HAN Educatie PRO: www.han.nl/educatiepro