Hoe complexer de logistiek, hoe belangrijker de mens

‘De logistieke toekomst in beweging’. Het thema van het jaarevent van Logistics Valley klinkt bijna als een understatement, zegt dagvoorzitter Roger van Hoesel tijdens zijn opening in het Cleantech Park Arnhem.

“De logistieke sector staat voor een opeenstapeling van uitdagingen. De recente cyberproblemen bij Albert Heijn laten zien hoe kwetsbaar we zijn. Ook de verduurzamingsopgave, het nijpende personeelstekort en de stijgende kosten zetten de sector onder grote druk. Daar moet je iets mee als bedrijf. Maar wat?”

Robotica en AI bieden kansen. Toch maken ze het werk voor ondernemers niet vanzelf makkelijker. Christiaan Zweers, een van de regisseurs van Logistics Valley, ziet dat dagelijks. Samen met collega-regisseur Martin Gouda betreedt hij als eerste het podium.

“Veel ondernemers die ik spreek, vinden al die technologie ingewikkeld. Elektrische trucks, AI, CSRD: het is simpelweg niet te doen om alle ontwikkelingen bij te houden. Ze hebben hun handen al vol aan het runnen van hun bedrijf.”

Logistics Valley helpt bedrijven om kennis op te bouwen, elkaar te vinden en samen oplossingen te ontwikkelen. Daarbij werkt de netwerkorganisatie samen met kennisinstellingen als de HAN.

“In de Achterhoek hebben we bijvoorbeeld ooit met een groep bedrijven geïnvesteerd in een elektrische truck. Zo kon iedereen daar ervaring mee opdoen”, vertelt Zweers.

Ook op het gebied van data, AI en modal shift helpt Logistics Valley bedrijven om kennis op te bouwen, vult Martin Gouda aan. Hij trekt de onlangs opgerichte Logistics Valley Academy.

“Met de Academy stimuleren we de samenwerking rondom deze onderwerpen nog verder.”

Nieuwe technologie vraagt ook iets van de mensen die ermee werken. Hoe krijg je medewerkers mee in veranderingen? Tijdens een workshop over verandermanagement blijkt dat daar vaak de grootste uitdaging ligt.

“Bij slechts 1 op de 6 IT-projecten haalt een bedrijf de vooraf gestelde doelen”, vertelt Wil Westerburger van adviesbureau Boostlogix. “Veel bedrijven vergeten hun mensen op tijd bij een project te betrekken. Tijdens de livegang ontdekken ze dat medewerkers helemaal niet op het nieuwe systeem zitten te wachten. Die werken gewoon lekker verder met Excel. Zonde van de investering.”

In een goedgevuld bovenlokaal van het Cleantech Park geven Westerburger en zijn collega Eric Oomen tips om zulke situaties te voorkomen. Communiceer goed, vraag medewerkers vanaf het begin om input en benoem interne ambassadeurs.

“Ja, dat komt allemaal bovenop de technische kant van een project. Toch doe je jezelf tekort als je niet in je mensen investeert. De kosten daarvan vallen bovendien in het niet bij wat je aan technologie kwijt bent. En als niemand een nieuw systeem gebruikt, ben je je investering sowieso kwijt.”

Als medewerkers al moeite hebben met een nieuw IT-systeem, hoe zit het dan met AI? De impact daarvan is nog veel groter, stelt maatschappelijk ondernemer en AI-expert Hans Hoornstra tijdens zijn keynote.

“AI is veel ingrijpender, omdat het niet alleen taken van mensen overneemt, maar ook hun hele identiteit beïnvloedt.”

Hoornstra schetst het voorbeeld van een machine-operator. AI voorspelt storingen op basis van trillingen, geluid en temperatuur veel beter dan hijzelf.

“Dat raakt aan zijn trots en vakmanschap. Zo’n man heeft bovendien ooit bewust voor een praktisch beroep gekozen. En nu zit hij de hele dag naar schermpjes te kijken.”

Hoornstra waarschuwt daarom voor een aanpak waarbij bedrijven AI behandelen als een gewoon IT-project. Nieuwe software installeren, medewerkers op cursus sturen en klaar.

“Als medewerkers hun vakmanschap overbodig zien worden of bang zijn hun baan te verliezen, gaat dat nooit werken.”

Begin daarom met een gesprek. Hoe denken medewerkers dat hun werk verandert? Wat vinden ze belangrijk in hun werk? En waarin willen ze zich ontwikkelen?

“Dat zijn gevoelige gesprekken, omdat werk nauw verbonden is met iemands identiteit. Maar als je niet begrijpt waar de weerstand vandaan komt, kun je cursussen aanbieden wat je wilt.”

Hoornstra noemt dit ‘de weg onderlangs’. Die lijkt misschien langer, maar is volgens hem uiteindelijk sneller.

Ook de ethische dilemma’s rond AI vragen om aandacht. Hoornstra haalt het klassieke trolleyprobleem aan. Een op hol geslagen trein dreigt 5 mensen te overrijden. Door een wissel om te zetten, kun je de trein naar een ander spoor leiden. Daar staat 1 persoon. Wat doe je?

Vanuit de zaal wordt de link gelegd met zelfrijdende vrachtwagens. Hoe leer je een machine morele afwegingen maken?

Een AI-agent die een klant belt over een vertraagde zending is handig. Maar wil je dat zo’n systeem ook een medewerker vertelt dat hij is ontslagen?

Volgens Hoornstra moeten we goed nadenken over welke beslissingen we aan AI overlaten. En wie daarvoor verantwoordelijk is.

“Het is mooi om machines van alles te leren, maar we moeten eerst zelf leren hoe we hiermee om willen gaan.”

AI zet menselijke relaties niet alleen onder druk. De technologie kan mensen ook dichter bij elkaar brengen. Dat blijkt tijdens een workshop over realtime vertaaltechnologie.

Rens van Damme van technologiebedrijf Tint demonstreert hoe medewerkers van verschillende nationaliteiten met oortjes of een augmented reality-bril in hun eigen taal met elkaar praten.

“In onze magazijnen werken mensen van 14 verschillende nationaliteiten. De onboarding en werkinstructies zijn al meertalig. Toch zoeken medewerkers in de kantine vooral collega’s met dezelfde moedertaal op”, vertelt Maria Libregts van transportbedrijf Cornelissen Groep.

“Het zou mooi zijn als deze technologie daar verandering in kan brengen.”

Libregts vertelt haar verhaal op uitnodiging van Henri Grolleman. Hij doet binnen het Practoraat Logistiek onderzoek naar deze vertaaltechnologie. Het practoraat is een samenwerking tussen de HAN en hogeschool Windesheim in Zwolle.

“Dankzij AI wordt realtime vertalen steeds sneller en natuurlijker”, legt Grolleman uit. “Het systeem hoeft niet meer te wachten tot iemand is uitgesproken, maar kan al tijdens het spreken beginnen met vertalen.”

Vanuit de zaal reageren bezoekers enthousiast. “Dit zou ideaal zijn voor de dagstart in ons magazijn”, merkt een bezoeker op. “Die doen we nu altijd in het Engels. Ik heb het gevoel dat lang niet iedereen begrijpt wat er wordt gezegd.”

Grolleman is blij met de reacties. Toch waarschuwt hij dat technologie niet alle barrières tussen mensen wegneemt.

“Logistiek managers hopen vaak dat dit soort technologie tot een inclusievere werksfeer leidt. Dat medewerkers vaker een praatje maken met hun anderstalige collega’s en tijdens een bedrijfsborrel eens bij elkaar aan tafel gaan zitten.”

Die verwachting wil hij wel temperen. Sociale contacten draaien niet alleen om taal, maar ook om culturele verschillen.

“De kloof tussen mensen ontstaat vaak niet door de taal waarin je iets zegt, maar door wát je zegt.”

Het jaarevent in Arnhem maakt één ding duidelijk: kennis delen en samenwerken worden steeds belangrijker.

“Zeker als mkb-bedrijf beschik je nu eenmaal niet over de staf en de middelen om zelf onderzoek te doen”, benadrukt Martin Gouda van de Logistics Valley Academy na afloop.

“Via initiatieven als het Practoraat Logistiek en andere living labs brengen we bedrijven in contact met kennisinstellingen en studenten. Zo komen ze samen tot oplossingen.”

Daarnaast werkt de Academy aan een kennisbank. Daarin maakt de organisatie bestaande kennis van onder meer de HAN en de Topsector Logistiek toegankelijker. Zo hoeven ondernemers niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden.

De logistieke toekomst blijft in beweging. AI en andere technologie bieden volop kansen. Met oog voor de menselijke maat en door samen te werken, zetten we die beweging in de goede richting.