adaptatwork

Leestijd: 3 minuten

De arbeidsmarkt vraagt om professionals die meebewegen met verandering. Adapt at Work onderzocht hoe adaptieve expertise zich ontwikkelt in leerwerkomgevingen. Het project leverde concrete inzichten en tools op voor organisaties die professionals wendbaar en toekomstbestendig willen houden.

Professionals hebben in hun werk steeds vaker te maken met nieuwe, onverwachte en complexe uitdagingen. Dat vraagt om wendbaarheid. In onderwijsonderzoek noemen we dit adaptieve expertise.

Adaptieve expertise is het vermogen om in nieuwe, onverwachte en complexe situaties te signaleren dat nieuwe, nog voor de professional onbekende manieren van handelen nodig zijn, evenals het vermogen te kunnen handelen in dergelijke situaties.

De ontwikkeling van adaptieve expertise gaat niet vanzelf. Het vraagt om gerichte inspanning van het hoger onderwijs, waar leer-werkomgevingen goede mogelijkheden bieden. In het door NRO gefinancierde praktijkgericht onderzoek Adapt at Work (2020 – 2024) hebben we (ontwerp-)onderzoek gedaan naar leerwerkomgevingen in bachelor- en masteropleidingen, gericht op de ontwikkeling van adaptieve expertise van (aankomend) professionals. Met 5 universiteiten en 6 hogescholen stelden we de vraag: wat werkt, voor wie, onder welke omstandigheden en hoe, in de ontwikkeling van adaptieve expertise in werk-gerelateerde contexten in het hoger onderwijs?

Onder leerwerkomgevingen vielen voor dit project formele en informele leeractiviteiten die plaatsvinden op de (toekomstige) werkplek, in het werken aan vraagstukken of tijdens authentieke taken op gesimuleerde werkplekken. Op deze pagina delen we de belangrijkste resultaten.

Voor een goed gesprek over adaptieve expertise is er de gesprekskaart Adaptieve expertise in het werk. De kaart bevat vragen die uitnodigen tot een dialoog tussen docenten en studenten, studenten onderling en/of met professionals uit de praktijk. Zo ontdekken studenten wat het belang is van adaptieve expertise in hun werk en waar ze staan in hun adaptieve expertise ontwikkeling.

Deze gesprekskaart is ook bruikbaar voor ontwikkelaars en begeleiders van leer-werkomgevingen. Het gesprek helpt bij het vormen van een beeld over de waarde van adaptieve expertise ontwikkeling in de specifieke opleiding(en).
- gesprekskaart
Leer-werkomgevingen bieden goede mogelijkheden om adaptieve expertise te ontwikkelen. Deze handreiking is speciaal gemaakt voor onderwijsontwikkelaars en begeleiders van leer-werkomgevingen. Met behulp van een model met zes dimensies kunnen ontwerp- en inrichtingskeuzes gemaakt worden die passen bij de eigen context, zodat de ontwikkeling van adaptieve expertise wordt gestimuleerd.
- Handreiking

In deze serie podcasts kun je luisteren naar gesprekken met professionals uit verschillende domeinen van het hoger onderwijs. Zij vertellen over de onverwachte, nieuwe, complexe situaties die zij tegen komen in hun professionele praktijk, hoe zij daarmee omgaan, hoe zij anderen daarmee zien omgaan, wat ze daarbij nodig hebben en hoe zij denken dat (nieuwe) collega’s dit kunnen leren.
- Adapt at Work podcast op Spotify
In oktober 2023 is het themanummer over adaptieve expertise verschenen van het tijdschrift Onderzoek van Onderwijs (OvO). In dit special issue, dat geheel is verzorgd door Adapt at Work, delen de case-eigenaren en onderzoekers ervaringen en inzichten uit de 11 casestudies. Zij illustreren verschillende werkzame mechanismes voor adaptieve expertise-ontwikkeling in werk gerelateerde contexten. Met een kritische reflectie van Jan Bransen. Wij mogen de pdf-versie delen. Veel leesplezier!

Noot: Pim Hoefnagels is medeauteur van de bijdrage over de casus van Fontys Hogeschool. In de uiteindelijke publicatie staat zijn naam per abuis niet vermeld.
- Themanummer Adaptieve Expertise
Ter afronding van het onderzoeksproject Adapt at Work heeft de projectleiding in april 2024 een eindrapportage geschreven voor het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Het geeft een overview van het gehele project Adapt at Work: de oorspronkelijke achtergrond en vraagstelling, de gehanteerde aanpak, de resultaten en conclusies, en de gerealiseerde wetenschappelijke output en praktijkrelevante producten.
- Eindrapportage

Deze publicatie beschrijft de uitgevoerde overview van reviews naar de betekenis van de begrippen adaptieve expertise en adaptieve performance. In het onderzoek zijn negen van de gevonden reviews geïncludeerd en is informatie uit deze reviews samengebracht in een review van reviews. De publicatie geeft een overzicht betreffende de conceptualisering van adaptieve expertise en adaptieve performance. Daarnaast beschrijft het de gevonden individuele -, taak- en organisatiekarakteristieken die een relatie hebben met adaptieve expertise.
- Overview van reviews Pelgrim et al (2022)
- Additional files
Deze publicatie presenteert een realist review naar hoe, waarom en wanneer leren in werk-gerelateerde contexten de ontwikkeling van adaptieve expertise bij studenten stimuleert. Vijf essentiële elementen van werkplekleren worden geïdentificeerd voor de ontwikkeling van adaptieve expertise: uitdagende integratieve contexten, reflectie, interactie met anderen, begeleiding en kenmerken van de lerende.
- Realist Review Groenier et al (2025)
Deze studie biedt een overzicht van meetinstrumenten voor adaptieve expertise en adaptieve prestaties bij (aankomende) zorgprofessionals, inclusief een evaluatie van hun operationaliseringen en de hoeveelheid bewijs die hun kwaliteit ondersteunt. Er zijn een beperkt aantal instrumenten om adaptieve expertise en adaptieve prestaties te meten. Ze variëren in conceptualisering, operationalisering en kwaliteit.
- Scoping review Hissink et al (2025)

Lectoraat

Responsief Beroepsonderwijs

Wat zijn goede manieren om studenten en professionals te helpen ‘ergens goed in te worden’? Ons lectoraat wil de ontwikkeling van vakbekwaamheid zo goed mogelijk begeleiden.