Bouwen aan wereldburgerschap in een microstap
‘Studenten worden maatschappelijk betrokken wereldburgers’: het is het eerste strategische doel in het Koersbeeld van de HAN. In een interactieve workshop van Ingrid van Rompay-Bartels en Marieke Taanman tijdens de Onderwijsdagen op 24 en 25 maart leer je hoe je het HAN-model kunt vertalen naar je eigen onderwijspraktijk.

2 Wereldburgers
Ingrid van Rompay-Bartels werd geboren in Belém do Pará in het noorden van Brazilië, als dochter van een Vlaamse en een Nederlandse ouder. Marieke Taanman deed een tijd onderzoek in Myanmar en woonde in het buitenland. Dan mag je je met recht een ‘wereldburger’ noemen. Bij deze sessie wordt onder wereldburgerschap echter iets anders bedoeld.
“Het woord ‘wereldburger’ kennen mensen wel. Niet iedereen begrijpt echter het concept. Zo zijn er mensen die denken dat wereldburgerschap betekent dat je naar het buitenland gaat en daar ervaring opdoet. Het gaat echter veel verder dan alleen contact hebben met andere culturen,” zegt Ingrid. “Onze motivatie is om sociaal en ecologisch verantwoord te werken. Lokaal, maar ook op andere plekken in de wereld. Het gaat niet alleen om kennis van andere culturen en hen begrijpen, maar ook om het besef dat we allemaal met elkaar zijn verbonden en dat we een verantwoordelijkheid hebben naar anderen toe. Het begint altijd dichtbij, bijvoorbeeld met de keuze om bepaalde bananen al dan niet te eten. Neem Costa Rica, waar omwonenden van bananenplantages te maken hebben met ernstige gezondheidsrisico's vanwege extreem pesticidegebruik. Als wij ‘nee’ zeggen tegen die bananen, lever je ook een bijdrage aan een beter milieu daar.”

Veerkracht
Marieke: “Dit is een voorbeeld van het perspectief op wereldburgerschap als je van buiten de HAN naar binnen kijkt. Er is ook een ander perspectief; van binnen naar buiten. Voor een individu is de studietijd vaak pittig. Er wordt veel veerkracht gevraagd. Sinds de COVID-19 pandemie vinden studenten het lastiger om met elkaar in gesprek te gaan. De weerbaarheid van studenten verdient meer aandacht, de uitval is nu erg groot. Hoe zorg je ervoor dat studenten zich gemakkelijker deel van een groep voelen? Dat is de uitdaging.
‘Wereldburgerschap’ biedt een handvat om stevig te bouwen aan de veerkracht van studenten. Om te leren op een positieve manier om te gaan met alle problemen waarmee ze te maken hebben. Wij zitten als onderwijsinstelling in een unieke situatie om hier een stevige bijdrage aan te leveren. Studenten zitten in een vormbare leeftijd en we zijn als instelling goed uitgerust om dat aan te gaan. We zijn er niet enkel voor kennisoverdracht, maar om betrokken, kritische en verantwoordelijke mensen op te leiden in een wereld waar we onderling met elkaar verbonden zijn.”

In het DNA
Ingrid: “In sommige academies, zoals de International School of Business van de HAN, zit dat letterlijk in het curriculum. Bij andere is het meer impliciet.” Marieke vult aan: “Soms is het juist op een plek waar je het niet verwacht heel erg aanwezig, zoals bij Mondzorgkunde. Ik heb lang gedacht hoe ik het thema wereldburgerschap naar deze opleiding kon vertalen? Het bleek dat ze daar juist al heel maatschappelijk verantwoordelijk bezig waren en veel activiteiten hadden in lokale gemeenschappen.”
Uitdagingen
De workshop begint met uitleg van het model dat gemaakt werd op basis van een onderzoek van Ingrid. Ingrid: “We gaan 3 onderwerpen presenteren waarbij studenten zelf aangaven dat ze die uitdagend vinden. Daar gaan we met de deelnemers heel concreet over brainstormen om tot microstappen te komen om die uitdagingen te tackelen. We hebben de workshop al uitgeprobeerd op de HAN en we kregen hele goede reacties.”
Jan, Piet en Klaas
Marieke: “Het gaat om het opdoen van kennis en inspiratie. En om microstappen die je in je eigen werk kunt zetten, uit te wisselen. Een voorbeeld is iets dat voor in de bibliotheek is bedacht, om studenten onderling gemakkelijker contact te laten maken. Daarvoor zijn op tafels puzzels neergelegd die uitnodigen tot verbinding te komen. Dat is direct in het curriculum toepasbaar. Een ander voorbeeld van zo’n microstap is het gebruiken van diverse namen in een casus, iets wat onze studenten in het onderzoek zelf aangaven als probleem. Ze heten niet allemaal Jan, Piet en Klaas. Gebruik dus namen die de diversiteit weerspiegelen.
Een ander aspect dat studenten als een probleem ervaren, is samenwerken in diverse groepen. Bij internationale groepen werkt dat heel logisch. Maar bij ‘gewone’ klassen zie je meiden bij meiden zitten en iedereen bij mensen uit zijn of haar eigen cultuur. We moeten echt sturen op gemengde groepen. Dat levert meer op. Ze leren elkaar beter kennen en gaan meer samenwerken. Al waren er ook docenten die hier voor zichzelf geen rol zagen. Ze zeiden: ik werk met volwassenen, die kiezen toch zelf wat ze doen? We willen hen overtuigen het toch te proberen, want inclusief samenwerken lukt minder goed als je het als onderwijsinstelling niet faciliteert of stuurt.”
Online boekenkast
Ingrid: “Vind je het als docent moeilijk te zien wat je aan moet met het begrip wereldburgerschap? In de workshop leer je concreet wat onze studenten willen. We hebben duidelijke tools en didactisch materiaal per element. Wil je in contact komen om daar meer van te weten, dan is deze workshop de brug om daar te komen.” Marieke vult aan: “We hebben een online boekenkast met concrete didactische methoden. We kunnen maatwerk bieden voor de onderwijsprofessionals die ‘wereldburgerschap’ in hun lessen meer handen en voeten willen geven.”
Elkaar inspireren
Marieke: “Ik vind het heel waardevol dat we de Onderwijsdagen hebben. Zo kunnen we beter samenwerken. Met het ROC, de Radboud Universiteit en de HAN hebben we 3 verschillende perspectieven op het omgaan met studenten. We kunnen elkaar daarbij inspireren. De studiejaren zijn een unieke mogelijkheid om studenten bij te staan in het happy worden met elkaar. Om hen te helpen in deze tijd met zoveel problemen positief te blijven en zich goed toegerust te voelen.”
De Onderwijsdagen
De Onderwijsdagen 2026 komen er aan! Samen met Radboud Universiteit, Radboudumc, ROC Nijmegen en Yuverta organiseert de HAN 2 interessante dagen voor onderwijsprofessionals. Geïnteresseerden uit het werkveld zijn op 24 en 25 maart ook welkom in het Experience Centre van het Radboudumc.

