ISPB: 3. Gespreksmethoden

Interpersoonlijke Sociaal Psychiatrische Begeleiding (ISPB) maakt gebruik van een aantal specifieke gespreksmethoden. Elk van deze gespreksmethoden sluit aan bij een bepaalde fase (fasering).

Validatie

De basishouding in ISPB is echter validatie, een uit andere behandelmethoden overgenomen attitude, die grofweg bestaat uit:

  • Oordeelvrij waarnemen wat er gebeurt en wat een cliŽnt vertelt of doet, zonder daarbij andere informatiebronnen te betrekken
  • Accuraat reflecteren en daarmee uitdrukken dat je je wil verdiepen in de cliŽnt en wil begrijpen wat hem of haar tot bepaalde acties brengt
  • Het gedrag benoemen als begrijpelijk in de situatie van dat moment

ContactfaseDoelenfaseWerkfase
Optimalisering van de relatie Verduidelijking van probleem, zorgbehoefte en doel Verbetering van sociaal en psychiatrisch functioneren

Gespreksmethode:
- relatiemanagement
- motiverende gespreksvoering

Gespreksmethode:
- motiverende gespreksvoering
- oplossingsgerichte gespreksvoering

Gespreksmethode:
- casemanagement
- gedragsanalyse
- oplossingsgerichte gespreksvoering

Relatiemanagement

'Relationship management' ofwel relatiemanagement is ontwikkeld door 2 Canadese psychiaters. De aanpak, die eigenlijk geen gestructureerde methode maar meer een houding is, werd ontwikkeld vanuit en voor het werken met patiŽnten met een borderlinestoornis. Deze patiŽnten worden vaak gezien als 'moeilijke' patiŽnten die de werkrelatie met de professional erg onder druk kunnen zetten.

Het concept van relatiemanagement is dat de hulpverlener niet de hem toegewezen rol inneemt en daardoor ander gedrag bij de patiŽnt uitlokt. Dit idee komt voort uit de observatie dat sommige patiŽnten niet effectief reageren op een helpende houding van professionals. Tť helpend gedrag van hulpverleners wordt daarmee dus ineffectief en moet vermeden worden.

Fragment over relatiemanagement
Fragment over motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering

'Motivational interviewing' ofwel motiverende gespreksvoering is ontwikkeld door 2 psychologen: Miller (uit de Verenigde Staten) en Rollnick (uit Groot-BrittanniŽ). De methode was aanvankelijk vooral bedoeld voor mensen met verslavingsproblemen, maar wordt nu ook toegepast op allerlei andere gebieden waar het doel gedragsverandering is.†

Motiverende gespreksvoering is een directieve en tegelijkertijd cliŽntgerichte gespreksvorm, waarin discrepantie wordt vergroot en de ambivalentie van de cliŽnt wordt onderzocht en zo mogelijk wordt opgelost. Discrepantie verwijst naar het verschil tussen 2 kanten van een situatie, bijvoorbeeld regelmatig te veel drinken om lol te hebben versus op het werk minder goed functioneren door een kater.

Oplossingsgerichte gespreksvoering

'Solution-focused therapy' ofwel oplossingsgerichte therapie is ontwikkeld door De Shazer en Berg (VS) in de jaren '70 en '80 van de†20ste eeuw De laatste jaren wordt de oplossingsgerichte therapie steeds vaker uitgevoerd in Nederland en besteden psychiatrische tijdschriften er veel aandacht aan.†

Oplossingsgerichte therapie gaat sterk uit van de waarde van 'solution talk' ofwel het praten over de oplossing in plaats van over het probleem. De methode houdt rekening met de veranderingsbereidheid van de patiŽnt en definieert op basis daarvan de relatie tussen patiŽnt en professional. Deze relatie kan zijn:

  • Klanttypisch
    De patiŽnt is een klant die hulp komt halen.
  • Klaagtypisch
    De patiŽnt gebruikt het contact vooral om te laten weten wat de problemen zijn en wat er niet lukt.
  • Bezoekertypisch
    De patiŽnt is door een ander gestuurd en zou het liefst snel weer vertrekken.

Het belangrijkste theoretische uitgangspunt is dat de oplossing niet vanzelfsprekend het tegengestelde van het probleem is, maar ook iets heel anders kan zijn.

Fragment over oplossingsgerichte gespreksvoering

Gedragsanalyse

Gedragsanalyse is een belangrijk onderdeel van cognitieve gedragstherapie (CGT), vooral in vormen die gericht zijn op het veranderen van meer langdurig, ineffectief of zelfs schadelijk gedrag.†

Het idee van gedragsanalyse is dat het uiteenrafelen van situaties die hebben geleid tot bepaald (ineffectief) gedrag, helpt om dat gedrag beter te begrijpen en mogelijk te veranderen. Volgens CGT-principes wordt ervan uitgegaan dat gedrag wordt voorafgegaan door bepaalde gevoelens en bepaalde gedachten, waarbij gevoelens sterk bepaald worden door gedachten.

Een gebeurtenis (bijvoorbeeld een vriend die een afspraak afzegt) wordt door iemand op een bepaalde manier geÔnterpreteerd via cognities (bijvoorbeeld hij zegt af omdat hij mij niet meer moet), en gevolgd door een bepaald gevoel (bijvoorbeeld ik voel me waardeloos want vrienden moeten me niet meer), resulterend in bepaald gedrag (bijvoorbeeld veel drinken omdat dit tijdelijk prettiger voelt dan verdriet of eenzaamheid).

Fragment over gedragsanalyse

Case management

'Clinical casemanagement' (CCM) is van oudsher een praktische begeleidingsvorm voor mensen met ernstige psychiatrische problematiek. In tegenstelling tot veel andere modellen voor casemanagement gaat CCM uit van een kleine tot middelgrote en individuele caseload, waarin veel ondersteuning wordt geboden aan de cliŽnt en niet alleen maar zorg wordt
georganiseerd (het 'makelaarsmodel' met een grotere caseload).†

Het idee van CCM is dat de hulpverlener of casemanager de cliŽnt actief helpt om zijn of haar leven op orde te krijgen. Vaak betekent dit dat er op gebieden als werk, wonen, inkomen, relaties, enzovoort, een coachende en soms zorgende rol is weggelegd voor de professional. Als er veel praktische zorgbehoeften zijn, is CCM de aangewezen methode en de rol van casemanager de aangewezen rol voor de professional.

Focus ISPB

In ISPB wordt onder andere aandacht besteed aan:

  • Wanneer de gespreksmethoden te gebruiken en hoe ze uit te voeren (training)
  • De wetenschappelijke fundering van deze gespreksmethoden
  • De samenhang met de fasering en de doelen van ISPB
Terug naar inhoudsopgave