Monica van Winkel over haar promotieonderzoek: De HAN-docent in zijn onderzoeksrol

Monica van Winkel is momenteel 2,5 jaar bezig met haar promotieonderzoek. Voordat ze hieraan begon, was ze al 2 dagen in de week actief als onderzoeker en leider van onderzoeken bij verschillende lectoraten van de HAN. Zo leidde ze onder andere een kwalitatief onderzoek met collega’s naar studieloopbaanbegeleiding, één van de eerste pilots bij de Faculteit Economie en Management (FEM).

Reden om onderzoek te doen

"Ik vind het interessant om écht te vernieuwen. Daarvoor zijn nieuwe concepten nodig en diepgaand empirisch onderzoek. Dat het wat langer duurt voor je er iets aan hebt, vind ik niet erg. Ik ervaar nu dagelijks nog eye-openers. Tevens wordt mijn wereld groter. Die is opgeschoven van de FEM, naar de hele HAN, vervolgens naar de universitaire wereld en nu de internationale academische wereld. Ik ben nu 53 jaar en eerlijk gezegd, het kost wel veel tijd, maar het is net of ik in mijn tweede jeugd ben. Daarbij vind ik schrijven en creatief ontwerpen ontzettend leuk. Voor een stukje, is wetenschap ook kunst: elegante modellen maken, de variëteiten rond een verschijnsel in beeld brengen en zorgen dat het verhaal mensen ook raakt."

Start promotietraject

"Promoveren speelde al langer door mijn hoofd en was ook onderwerp van R&O-gesprekken. Ik zag aanvankelijk op tegen de hoeveelheid vrije tijd die het me zou kosten, maar tegelijkertijd wilde ik op een hoger niveau onderzoek leren doen en het onderwerp 'ontwikkelen in verschillende rollen binnen één en dezelfde functie' uitdiepen. Een promotie bleek daar de beste vorm voor. Toen heb ik de sprong gewaagd, heb een lector en een hoogleraar gevonden en het voorstel ingediend bij het College van Bestuur. Dit voorstel werd goedgekeurd.

Met name het begin was spannend. Je weet niet wat de nieuwe rol van PhD-kandidaat behelst en wat de eisen zijn in de wetenschappelijke wereld. Soms verbaasde het me dat het allemaal goed bleef gaan. Gelukkig zijn mijn eigen kwaliteitsstandaarden hoog en zoek ik net zo lang tot ik input, steun en ideeën heb om daaraan te voldoen."

Onderwerp promotieonderzoek

"Ik onderzoek de ontwikkeling van hbo-docenten in onderzoeksrollen in de context van de hogeschool in transitie. Tot op heden concentreerde ik me op de ontwikkeling van een theoretisch kader, alsmede een review van wetenschappelijke onderzoeken naar verhoging van de onderzoekscapaciteit op universiteiten wereldwijd. Tevens heb ik oriënterende interviews gehouden binnen de HAN (eind 2009) welke bijdroegen aan de ontwikkeling van het theoretisch kader. Met een aantal aanvullende interviews (2012) leiden deze interviews uit 2009 tot een 'Discourse analysis' over de docent als onderzoeker en diens ontwikkeling in deze rol. Standpunten van verschillende actoren komen hierin terug, zoals die van docenten zelf, onderwijsmanagers en lectoren. Twee deelstudies richten zich expliciet op de ontwikkeling van hbo-docenten in de context van de HAN zelf, namelijk:

• Een deelstudie gericht op opvattingen van docentonderzoekers over hun portfolio van onderzoeks- en onderwijsrollen in de context van een hogeschool in transitie.
• Een deelstudie over de ontwikkeling van docentonderzoekers in onderzoeksrollen binnen een hogeschool in transitie. Hiertoe ga ik docenten volgen via een week logboek.

Ervaringen

"De eerste 1 à 2 jaar zijn het moeilijkste. Je moet je kader en de deelstudies ontwerpen en ontdekken waar je qua normen staat in de wetenschappelijke wereld, kiezen wat je echt wilt onderzoeken. Ook bepaal je hoe breed of hoe smal je het theoretisch kader maakt en hoeveel aandacht je daaraan besteedt. Netwerken gaat me goed af. Ik ben lid ben van verschillende Nederlandse PhD-netwerken en dat is erg behulpzaam in het proces. Afgelopen week was ik voor 2 presentaties over mijn PhD op een congres in de U.K. en ik heb enkele mensen ontmoet die onderzoek doen rond hetzelfde thema. Een gasthoogleraar van Oxford University gaat nu een groep starten rond het thema 'trajectories into researcher roles', zowel in oude (zoals de Radboud) als in nieuwe universiteiten (zoals onze HAN UAS). Dat geeft weer nieuwe perspectieven, verwacht ik.

Ik besteed veel vrije tijd aan mijn promotie, maar je traint je er ook in om je tijd heel goed te besteden. Natuurlijk vind ik het onderzoek dat ik doe interessant en het dus niet erg om er veel tijd aan te besteden.

Door dit onderzoek heb ik er ook een schat aan onderzoeksmethoden bij gekregen en kan veel sneller een probleem omzetten in een onderzoeksvraag. Ik zie bij problemen ook eerder nu een manier om iets op te zetten om er verbetering in te krijgen."

Bijdrage Phd aan het onderwijs

"Ik doceer verandermanagement en onderzoeksmethoden. Mijn PhD helpt me wel een aantal kernen goed te vertellen of mee te nemen in de advisering van studenten. Ik zie ook beter wat er nog ontbreekt in het onderwijs. Studenten kunnen bijvoorbeeld onvoldoende een eenvoudig modelletje zoeken om een probleem in kaart te brengen in een adviesproject, zelfs in het derde jaar. Tijdens mijn masteropleiding leerde ik al van mijn begeleider: een theorie is een bril om op te zetten opdat je de vinger op de zere plek kan leggen. Dat is leren kijken, dimensies zien, oorzaak, gevolg, et cetera en dat is iets anders dan 'toepassen'."

Na de promotie

"Ik wil graag bij de HAN blijven, serieus onderzoek doen en over ontwikkelde kennis blijven publiceren. Ik zie bij mijn internationale search (review van andere onderzoeken) ook dat de PhD, stevig onderzoek dus, vaak wordt ingezet als vorm om een basis te leggen onder vernieuwing van de beroepspraktijk.
De spin off naar het onderwijs kan op meerdere manieren. Je kunt bepaalde onderzoeksmethoden op zijn Jip en Janneke’s vertalen naar studenten, denk aan focus groep interviews of participerende observatie. Randvoorwaarde voor een rol van de hogeschool in verbetering van de beroepspraktijk mét spin off naar onderwijs, is natuurlijk goed opgeleide onderzoekers. Wat dat betreft denk ik dat niet alleen werkplekleren een plaats moet hebben in het leren onderzoeken, maar ook cursussen in onderzoeksmethoden en bijvoorbeeld lid worden van een netwerk van onderzoekers met een bepaalde methode of met accent op een bepaalde vakdiscipline of sector."

Promoveren en UAS

"Ik denk dat ervaren onderzoekers op verbeterideeën voor het onderwijs kunnen komen. Zo hoorde ik laatst van een ervaren onderzoekster dat zij 1e jaars Verpleegkunde studenten al een review laat schrijven over enkele artikelen over wonden. Zonder dit soort bagage, het kunnen zoeken en verwerken van informatie en conclusies trekken, stijgen we nooit boven ons beperkte ervaringswereldje uit. Evidence-based gaat verder dan een reflectie op je eigen praktijk. Soms zegt men, X en Y is te moeilijk voor studenten. Dan denk ik wel eens, en ik hoor het meer in de wandelgangen, 'of vinden we het zelf nog te moeilijk?' Didactiek blijft een apart vak dat altijd aandacht moet blijven houden."