Praktijkcoaching, professionele identiteit binnen een groter geheel

Het ontstaan van ondersteuning door Praktijkcoaching komt voort uit informele evaluaties met studenten, docenten en stagebegeleiders. Bij de studenten Fysiotherapie die een stageperiode aanvingen was een van de meest benoemde problemen het gebrek aan vertrouwen in eigen kunnen. Dit vertrouwen ontstaat mede door de ontmoeting met elkaar binnen een leeromgeving op maat waarbij het opdoen van praktijkervaring essentieel is.

Daarnaast werd opgemerkt dat studenten moeite hebben om tussen de grote verscheidenheid aan vakgebieden onderlinge verbanden te herkennen. Zij bleken niet in staat kennis en vaardigheden binnen de grotere context te plaatsen hetgeen een negatieve invloed had op hun motivatie en daarmee op het leerproces.

Uitdaging

Een ander probleem voor studenten zowel als docenten was dat zij gebonden waren aan een strak vastgelegd curriculum dat weinig tot geen regelruimte en keuzevrijheid liet binnen het onderwijsproces. Dit leidde tot passiviteit en gelatenheid richting opleiding en studie en een minder kritische blik op de beroepspraktijk. Ook misten zij een gezamenlijke opleidingsidentiteit die betekenis en richting geeft aan het (toekomstige) vak van fysiotherapeut. Dit gemis ontstond met name na het samenvoegen van verschillende studierichtingen onder één dak.

Samenvattend was de uitdaging dus het ontwikkelen van een eigen opleidingsidentiteit voor fysiotherapie met meer regelruimte en keuzemogelijkheden, met een motiverende leeromgeving die zou moeten leiden tot meer zelfvertrouwen.

Praktijkcoaching

Met bovenstaande in gedachten ontwikkelden 5 docenten van de opleiding het model Praktijkcoaching, een aanvullende, vraaggerichte inhoudelijke didactische ondersteuning voor studenten.  De volgende doelstellingen stonden hierbij centraal:

• Faciliteren van transfer van student naar professional (ontwikkelen van professionele identiteit)
• Bevorderen van vertrouwen in professionele competenties en rolvervulling voorafgaand aan stage (van bewust onbekwaam naar bewust bekwaam)
• Bevorderen van een helder beroepsbeeld
• Bevorderen van een kritische houding
• Aantrekkelijk en inspirerend fysiotherapie onderwijs
• Studenten faciliteren dat zij terecht vertrouwen hebben in fysiotherapeutische competenties binnen wisselende contexten

Het ontwikkelde model, waarbij alle betrokkenen open staan voor feedback en reflecteren op eigen mogelijkheden en onmogelijkheden, kan gezien worden als een community of practice.

Binnen deze community gaat het niet alleen om het delen van een gezamenlijk doel en het delen van informatie, maar juist ook om het zelf actief stappen zetten om de doelstellingen te halen. Dit uiteraard met inachtneming van de opgestelde leerdoelen en toetskaders. Van belang hierbij is de herkenbaarheid en bereikbaarheid van docenten en praktijkcoaches die moeten kunnen aansluiten bij leerstijl, motivatie en verwachtingen van de individuele student.

De praktijkcoaches werken vraaggestuurd. Dat doen zij vanuit een vaste locatie nabij de praktijklokalen waar de studenten lessen volgen, zelfstandig studeren en praktische vaardigheden oefenen, zodat zij altijd aanspreekbaar zijn.

Eigenaarschap

Het coachingsproces heeft didactisch vorm gekregen door te focussen op te beïnvloeden leergebieden , aansluitend bij de individuele behoeften van de student. In dialoog met de student wordt bekeken welk leergebied op welk moment opportuun is voor deze student.

Een belangrijk element binnen Praktijkcoaching is de student een eigen visie op het vak en een eigen professionele identiteit te laten ontwikkelen. Dit kan alleen bij een actieve deelname aan het leerproces, waarbij de student zich bewust moet worden van de eigen keuzes en de gevolgen daarvan. Eigenaarschap van het leerproces is essentieel om tot professional uit te kunnen groeien. Bovendien moet een attitude ontstaan die leidt tot een leven lang leren.

Community of practice

De implementatie van Praktijkcoaching verliep voortvarend. Na het ontwikkelen van het didactisch model en de vorming van de community of practice werden de benodigde fysieke en personele voorzieningen gerealiseerd. Betrokkenen werden geïnformeerd en geënthousiasmeerd. Tijdens de startfase vond een wekelijkse afstemming plaats van de praktijkcoaches waarbij studenten en docenten feedback gaven. De kwalitatieve ontwikkeling werd daarmee een doorlopend proces.
 

De community of practice is gaandeweg uitgebreid van de praktijkcoaches naar andere docenten en met name studenten. Studenten en docenten kregen meer regelruimte en meer invloed op de inrichting van het curriculum; studenten komen vaker met reële problemen, kritische vragen, doordachte meningen en stellingen. In plaats van te vragen naar oplossingen voor problemen wordt gevraagd naar oplossingsstrategieën.
 

Uitkomsten

De uitkomsten van Praktijkcoaching zijn positief te noemen. Het gevoel van betrokkenheid en eigenaarschap van docenten en studenten is niet alleen impliciet voelbaar, maar komt ook expliciet uit evaluaties naar voren.

Praktijkcoaching wordt als een belangrijk onderdeel van de studie ervaren, als een bron van inspiratie en motivatie. Studenten ontwikkelen meer vertrouwen in hun eigen handelen binnen de fysiotherapeutische competenties. Dit laatste wordt ook gestaafd door evaluaties met het werkveld.

Daarnaast is de ruimte van Praktijkcoaching een centrale plek binnen de opleiding fysiotherapie gebleken. Deze geldt dan ook als ontmoetingsplek voor zowel studenten en docenten, waarmee een hechte leergemeenschap is gecreëerd.
 

Bron: HO-management, november 2011