Leeronderzoek voor HAN-docenten

Doncenten doen onderzoek ten behoeve van professionalisering

Voor docenten die begeleiding geven bij de beroepstaak Onderzoek en Innovatie (afstudeeropdracht) binnen het Instituut Social Studies is een professionaliseringsprogramma ontwikkeld. Naast onderdelen zoals een basisprogramma onderzoek en consultatie bij een lector kunnen docenten in het professionaliseringsprogramma 2010-2011 ook kiezen voor het onderdeel 'Begeleiding bij zelf onderzoek doen'.  De omschrijving: Zelf ervaring opdoen met het doen van een (beperkt) onderzoek als basis voor een professionele begeleiding van onderzoeksprojecten van studenten. Zelf ervaren wat het is om onderzoek te doen is immers de beste manier om te leren te begeleiden bij onderzoek.

Docenten doen hierbij zelf een beperkt onderzoek, waarbij in kleine groepen begeleiding van Associate lector Marion van Hattum (Lectoraat Werkzame Factoren in de Zorg voor Jeugd) plaatsvindt in een aantal bijeenkomsten. Op dit onderdeel hebben drie groepen docenten ingeschreven. Twee groepen docenten doen een onderzoek met hun eigen team gericht op verbetering van het eigen werk. Eén groep bestaat uit docenten van verschillende opleidingen, waarbij het onderzoek over uiteenlopende onderwerpen kan gaan. Marion van Hattum: De bedoeling van het leeronderzoek is vooral dat een groep docenten gezamenlijk met een praktijkonderzoek aan de slag gaat. Docenten hebben doorgaans weinig tijd om aan onderzoek te besteden en door de krachten te bundelen is er dus meer te realiseren. Ze doorlopen samen de fasen van een onderzoeksproces en de ervaring die ze hierbij opdoen is soortgelijk aan die van de studenten die ze later moeten begeleiden. Bovendien leren ze in de groep elkaars krachten kennen, zodat ze in een later stadium elkaar kunnen raadplegen als ze in de begeleiding van studentengroepen tegen zaken aanlopen."

Voorbeelden praktijkonderzoek

Zo is er momenteel nog een groep docenten van SPH gezamenlijk aan de slag met een onderzoek naar het voorkomen van werkdruk. Ook heeft verleden jaar een groep docenten van SPH onderzoek gedaan naar het niveau van de afstudeerproducten voor Onderzoek en Innovatie. Door een groep docenten zo'n thema uit te laten zoeken, heeft het direct meerwaarde voor de opleiding en slaat de opleiding twee vliegen in één klap; men kan een vraagstuk dat direct relevant is voor de opleiding uit laten zoeken en tegelijkertijd zelf onderzoekservaring op doen.

Onderzoek kan over uiteenlopende onderwerpen gaan. De individuele onderzoeken van docenten Wenne Bergman (Bacheloropleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening)  en Richard Sleegers (Bacheloropleiding Pedagogiek)  verschillen inderdaad behoorlijk. Wenne Bergman: "Mijn onderzoeksvraag is: hoe komt het dat steeds meer studenten landelijk gezien - maar ook binnen de HAN- kiezen voor de opleiding MWD? Dit moet ik nog concretiseren, want hierbij spelen subvragen mee, zoals: wat is hun motivatie, wat zijn hun verwachtingen, welk type student wil de opleiding aantrekken, hoe bereiken we hen? Een leuk onderzoeksthema, dicht bij mijn docentenpraktijk en de wensen van het werkveld. Vanuit het werkveld is een grote behoefte aan MWD-ers met meer levens- en leerervaring, maar ook meer mannelijke en allochtone MWD-ers. Wat moeten wij daar voor doen?"

Richard Sleegers: "Het onderwerp van mijn praktijkonderzoek lijkt wellicht weinig met de dagelijks HAN-praktijk te maken, maar het tegendeel is waar. Ik ben al drie jaar docent onderzoeksvaardigheden. Ik ken de theorie nu aardig goed, maar heb in mijn leven nog maar weinig ervaring opgedaan met praktijkonderzoek. Dit professionaliseringstraject  was een uitgelezen kans om voor een bekende van me (Saïd Achouitar) een stuk onderbouwing te leveren voor zijn methode, en voor mij om mijn ervaring te verrijken. Het gaat om een onderzoek naar de overdraagbaarheid van werkzame factoren in het jeugd-zaalvoetbalproject 'Futsal Chabbab'. Dit - vanuit de doelgroep geïnitieerde - project en de bijbehorende aanpak ('Methode Saïd') wordt nu voor het eerst toegepast in een andere stad dan Nijmegen en opgestart vanuit bestaande hulpverleningsstructuren en met betaalde professionals. De vraag is hoe de succesfactoren dan gewaarborgd kunnen blijven of waar het eventueel mis kan gaan. Is het eigenlijk wel mogelijk om zoiets 'origineels' wel op een volgende locatie over te nemen? Wat zijn daarvoor de voorwaarden? De andere poot van het onderzoek ligt bij de pedagogische en organisatorische kwaliteiten van de trainers en hoe die overgebracht kunnen worden."

Leeronderzoek

Wenne Bergman: "Ik zie dit onderzoek als een leeronderzoek. Mijn doel is met name het leren en daardoor beter kunnen afstemmen en overdragen. Ik begeleid als docent studenten tijdens het afstudeeronderzoek. Doordat ik mijzelf nu verdiep in methodologische aspecten van praktijkonderzoek, kan ik beter aansluiten op de vragen die studenten hebben gedurende het proces van onderzoek doen. Ik wil me blijven ontwikkelen en daarom past deze methode bij me. Vanuit de opleiding kan ik 20 uur aan het onderzoekstraject besteden, maar daarnaast  moet je ook zeker bereid zijn er zelf tijd in te steken (20 uur eigen tijd). Dat is tegelijkertijd een succesfactor." Richard Sleegers: "Dat geldt ook voor mij. Ik ben er min of meer ingerold, omdat ik de 'match' maakte tussen het onderzoek bij Futsal Chabbab -wat ik toch al wilde doen- en de mogelijkheid vanuit de opleiding om op deze manier te professionaliseren. Een prima samenloop van mijn eigen wensen op het gebied van professionele persoonlijke ontwikkeling en de wensen van mijn werkgever."

Onderzoek houdt je scherp

Het zelf aan den lijve ondervinden is een beproefde methode. Wenne Bergman: "Ja, het is goed zelf te ondervinden wat je eigenlijk van studenten vraagt. Dat houdt je scherp als docent en begeleider. De begeleiding van Marion van Hattum is daarbij wel van grote toegevoegde waarde. In een beperkt aantal bijeenkomsten geeft Marion ondersteuning bij het doen van onderzoek. Ze ondersteunt bijvoorbeeld bij het formuleren van een vraagstelling, bij het kiezen van een methode en bij het analyseren, concluderen en rapporteren. Het vertalen van een onderzoeksvraag naar de praktijk is een vak op zich. Vanuit haar eigen onderzoekservaring vertelt Marion van Hattum tijdens de bijeenkomsten hoe zij deze vertaalslag maakt in praktijkorganisaties, hoe zij draagvlak creëert onder medewerkers, hoe ze het probleem achter het probleem achterhaalt. Dat is ondersteunend in het concretiseren en afbakenen en het zette mij aan tot nadenken en reflecteren en dat maakt vervolgens dat ik goede vragen kan stellen aan 'mijn opdrachtgever'." "De ambities van de HAN moeten hierbij ook weer niet te groot worden: hou het hanteerbaar, combineer meerdere trajecten tot één gezamenlijk onderzoek en voorkom dat de leerervaring van de docenten op zich komt te staan."