Inzet 'Kiezen is een kunst' in rol slb'er bij de HAN

Het maken van een keuze

"Ieder talent op z´n plek." Dat is de ambitie van vele onderwijsgevenden en ook van de huidige regering. Daarbij horen optimale leerloopbanen en opleidingen die het beste van hun studenten vragen.

Ondanks dat er al vele jaren, ook bij de HAN, intensief wordt geïnvesteerd in studieloopbaanbegeleiding van studenten is er nog steeds een, volgens velen, onacceptabel hoog percentage uitvallers en studieswitchers. Ook de regering wil graag investeren in verhoging van het rendement. Tegelijkertijd hebben studenten vaker moeite om hun eigen leerloopbaan te sturen. Door de flexibilisering van het onderwijs zijn de mogelijke leerroutes groter dan ooit, maar dit vraagt ook in toenemende mate de vaardigheid tot zelfsturing van de student. Ondertussen verdrinken er meer en meer in de overdaad aan keuzes.

Minder instrumenten, meer gesprekken

Vanzelfsprekend is het van belang om studenten optimaal te begeleiden zowel voor de poort, dus voor zij een studie hebben gekozen, als ook als zij eenmaal hun studie doorlopen. Hoe deze begeleiding er uit moet zien is onderwerp van intensief debat. Er wordt veel geïnvesteerd in instrumenten. En in een goede systematiek, met POP en PAP, een portfolio, heldere geformuleerde loopbaancompetenties, een gesprekscyclus en meer.

Ook bij de HAN is hierin de afgelopen jaren veel geïnvesteerd, en zijn dan ook voldoende tools aanwezig. En dat is allemaal zeer waardevol en hard nodig. Maar de crux, zo blijkt ook uit onderzoek, ligt bij het individuele gesprek met de student, de loopbaandialoog. Keuzes leren maken is uiteindelijk het leren voeren van een goede externe en interne dialoog. Informatie verzamelen is een belangrijke stap. Nog crucialer is welke betekenis een student geeft aan deze informatie. Concreet: invullen van de leerstijlen test van Kolb is één ding. Maar betekenis krijgt het meestal pas in een goed nagesprek over de uitslag in relatie tot jou en je studie en manier van leren en kiezen. Minder instrumenten, meer gesprekken dus.

Effectieve begeleiding

In de werkwijze van ´Kiezen is een kunst´ zijn er twee sporen die slb´ers ondersteunen in het effectief voeren van studie- en loopbaangesprekken met studenten. Dat is aandacht voor, en het specifiek trainen en oefenen van 4 basisvaardigheden die nodig zijn om te leren kiezen en daarnaast om oog te hebben voor verschillen in de manier waarop studenten keuzes maken, en in de gesprekken hierop aan te sluiten. Maar in de begeleiding wordt doorgaans vooral aangedrongen op het maken van een weldoordachte keuze, een logisch-rationele keuze. Waarbij je alles goed overdenkt, de plussen en minnen op een rijtje zet en zo weloverwogen een keuze maakt. Een zeer krachtige manier van keuzes maken, maar niet even geschikt voor elke situatie en elke student. 

Uit onderzoek blijkt dat er bij jongeren 7 keuzestijlen zijn te onderscheiden. Dit zijn keuzestijlen die studenten feitelijk blijken te gebruiken. Deze keuzestijlen zijn:

• Logisch rationele stijl: kiezen op basis van verstandigheid, grondigheid, analyse, objectiviteit en logica
• Emotionele stijl: kiezen op basis van gevoel(igheid), sfeer, veiligheid, betrokkenheid en enthousiasme
• Impulsieve stijl: kiezen op basis van spontaniteit, lef, avontuur, actie en plezier
• Uitstellende stijl: kiezen op basis van zekerheid, veiligheid, vrijheid, geduld en verantwoordelijkheid
• Meegaande stijl: kiezen op basis van harmonie, samenwerken, loyaliteit, empathie en erbij horen
• Eigenzinnige stijl: kiezen op basis van authenticiteit, jezelf zijn, onafhankelijkheid, zelfvertrouwen en originaliteit
• Intuïtieve stijl: kiezen op basis van innerlijke zekerheid, integriteit, vertrouwen, eerlijkheid en zingeving

Heel belangrijk is voor een slb´er om hier niet normatief te zijn, maar eerst de stijl van de student te herkennen en erkennen. Zo vertelde een slb´er over een student die regelmatig spijt had van haar keuzes, voor bijvoorbeeld een werkstuk, of zelfs een stage. De slb´er vroeg haar steeds om goed informatie te verzamelen en deze goed af te wegen. Dat deed ze echter zelden, of ze verzamelde slechts informatie over de optie die ze eigenlijk al had gekozen, en overwoog geen alternatieven. Op een gegeven moment schoot haar begeleiding z´n doel voorbij omdat ze de student simpelweg niet meer bereikte.

Passend bij dominante keuzestijl

Door aan te sluiten bij de dominante keuzestijl van een student ontstaat ook de ruimte deze nader te verkennen. Welke voordelen ervaart de student bij deze keuzestijl? Welke nadelen? In het genoemde voorbeeld bleek de student dit haarscherp te kunnen benoemen. En ontstond er een ingang om te praten over hoe om te gaan met spijt. De slb´er en student formuleerden hiertoe een aantal kleine experimenten om nader te onderzoeken hoe dit bij deze studente werkte. Uiteindelijk kwam deze student ook zelf met de suggestie om eens te experimenteren met andere keuzestijlen, die in sommige keuzesituaties misschien meer geëigend waren. Je bent meer keuzevaardig als je verschillende keuzestijlen kunt hanteren, en ook weet welke stijl in wat voor situaties het meest geschikt is. En dit begint er mee dat je als slb´er aandacht hebt voor de stijl van kiezen van een student. En deze niet afdoet met een ´kies toch niet zo impulsief!´, of ´van uitstellen word niemand wijzer´.

Aandacht voor keuzeprocessen

Naast aandacht voor de keuzestijlen kan de keuzebegeleiding effectiever worden als er meer diepgaande aandacht is voor keuzeprocessen. In een goede loopbaandialoog onderzoek je de twijfel die bij een student speelt. Die twijfel gaat ergens over, en moet je dus allereerst waarderen in plaats van oplossen. Soms gaan twijfels over botsende waarden bijvoorbeeld. Zo vertelde een slb´er over een student die twijfelde of ze in het buitenland stage zou gaan lopen, of hier zou blijven. Dan kom je er niet met de voors en tegens tegen elkaar afwegen, want die wegen nu net even zwaar. Door met haar door te praten over de twijfel werd duidelijk waar beide keuzes voor stonden, in haar geval de waarde van avontuur, tegenover de waarde van familie, vrienden en vertrouwdheid. Wat resulteerde in dat ze het buitenland-avontuur aanging, maar wel samen met een vriendin, met al vooraf ingeplande momenten dat ze terug zou komen voor familiebezoek en een bezoek van haar ouders aan haar. Zelfbewustzijn, geweten, creatieve verbeelding en een onafhankelijke wil zijn 4 cruciale bouwstenen om studenten te leren kiezen. In een goede loopbaandialoog worden studenten hierin gericht getraind, en daarmee meer en meer keuzevaardig. 

Kiezen is een kunst en aansluitmanagement bij de HAN

Steef Woldinga is aansluitmanager bij de HAN. Samen met de aansluitcoördinatoren van de verschillende faculteiten werkt hij aan onder andere het voorkomen van uitval. Bijvoorbeeld door voor, aan en na de poort studenten zo goed mogelijk begeleidings en coachingstrajecten te bieden die helpen in hun keuzeproces. Ook slb speelt hierbij een belangrijke rol. 

"Wij vinden het belangrijk dat studenten inzicht hebben in zichzelf en hun keuzeproces, meer van zichzelf begrijpen. Slb op maat, dat is waar wij naar toe willen, de situatie per student bekijken en hier naar handelen. Dit mag wat kosten, maar het levert ook wat op. Er moet natuurlijk wel een professionele aanpak zijn en ´Kiezen is een kunst´ past hier zeker bij."

Studieloopbaanbegeleiding verschillend per HAN-opleiding

Docenten vervullen nu vaak meerdere rollen, waaronder die van slb´er. Slb is een drukke bezigheid, het kost veel tijd. En dus moeten ze bepalen waar ze de focus op leggen binnen het palet van studievoortgangbegeleiding en loopbaanontwikkeling.
Hoe deze rol wordt vervuld, verschilt natuurlijk per persoon. Het vereist coachende kwaliteiten. De één is daar geschikter voor dan de andere. Ook per opleiding verschilt dit, er zijn opleidingen die opleiders met specifieke kwaliteiten zoeken en andere die daarin minder sturen. In overleg met het opleidings- of instituutsmanagement proberen wij processen te verbeteren.

Niet over, maar praten met de student

Momenteel spelen er twee projecten een belangrijke rol. Eén daarvan zijn de studiestart gesprekken, hiermee wordt momenteel binnen de HAN in verschillende vormen geëxperimenteerd. Doel is dat de aankomende student een goed beeld heeft van de opleiding en het beroep. Dat ze weten wie ze zijn, wat ze kunnen en waarom ze voor een bepaalde studie kiezen en uiteindelijk een keuze maken die past bij hun interesse en talent. De diverse opleidingen delen met elkaar hun aanpak. We monitoren ook het effect van deze gesprekken. 

Een ander project is de inzet van kleinschalige activiteiten om het studierendement positief te beïnvloeden. We willen van onder naar boven kijken en met de student praten i.p.v. over de student. Bij de faculteit Gezondheid, Gedrag en Maatschappij bijvoorbeeld, is hiervoor speciaal iemand benoemd (Frits Roelofs). Hij signaleert problemen/knelpunten en voert gesprekken met studenten, docenten en andere betrokkenen om te bepalen waar precies het probleem zit. Vervolgens wordt er meteen naar een verbeteractie gezocht en uitgevoerd, die op dat niveau werkt. De conclusies van dit project zijn straks weer input voor het HAN-brede beleid."

Meer informatie?

• U kunt contact opnemen met Paul Beekers via Paul.beekers@han.nl of p.beekers@cps.nl
• Lees meer over het exitonderzoek dat in opdracht van het Managementteam HAN is uitgevoerd om inzicht te krijgen in waarom studenten stoppen met hun studie
• Wilt u meepraten over het aansluitmanagement van de HAN? Meldt u aan voor de Ronde Tafel bijeenkomst op 14 april 2011

In het najaar van 2011 wordt opnieuw de 2-daagse cursus ´Kiezen is een kunst´ aangeboden. Geïnteresseerden, houd de agenda goed in de gaten!