Een aantrekkelijke HAN voor vwo'ers

Al een aantal jaren loopt de vwo-instroom bij de HAN terug. Deze geringere instroom van vwo'ers vond met name plaats bij de techniek-opleidingen, de economische opleidingen en bij ICA. Zeker in het licht van de ambitie van de HAN om een University of Applied Sciences te zijn, is het belangrijk weer meer vwo'ers aan te trekken.

Strategische Agenda Hoger Onderwijs

Als het aan het kabinet ligt komt er een einde aan de hiërarchische verhouding tussen het wo en het hbo en wordt het binaire stelsel een stelsel met twee specifieke en gelijkwaardige richtingen. De staatssecretaris geeft in zijn Strategische Agenda aan dat hij een veel gedifferentieerder onderwijsaanbod wil en de essentie van elk type onderwijs wil versterken om beter in te spelen op de verschillende niveaus en leerstijlen van studenten. De universiteit profileert zich dan meer als Research University en het hbo als University of Applied Sciences (UAS).

Doordat de universiteiten meer zullen gaan selecteren aan de poort, kiezen naar verwachting meer studenten voor het hbo. Het is dus niet de vraag óf de HAN aantrekkelijker dient te worden voor vwo'ers, maar eerder welke acties de HAN moet ondernemen om de vwo'ers (en andere excellente studenten!) een kwalitatief goede hbo-opleiding te bieden die aansluit bij hun verwachtingen en capaciteiten.

Onderzoeksopzet

En dus gaf het CvB Frank Verhoeven (beleidsmedewerker SCO en specialist op het gebied van aansluitmanagement) de opdracht met adviezen te komen waardoor de HAN aantrekkelijker wordt voor vwo'ers. "Op basis van literatuuronderzoek, eigen onderzoek naar studiekeuzemotieven, gebruikmakend van statistieken (CBS, HBO-Raad en IMD) en gebaseerd op de uitkomsten van een enquête onder betrokkenen uit het voortgezet onderwijs (decanen en afdelingsleiders) en een inventarisatie onder instituutsdirecties van de HAN heb ik een helder beeld geschetst van de huidige stand van zaken en wat ons te doen staat om (weer) aantrekkelijk te worden voor vwo'ers."

Wie is die vwo’er?

In het rapport van Frank Verhoeven leren we de vwo'er goed kennen en lezen we bijvoorbeeld dat jongens vaker dan meisjes voor de universiteit kiezen, dat vwo-leerlingen met een cultuurprofiel meer voor het hbo kiezen dan leerlingen met een ander profiel, dat er een toename is van de indirecte instroom, dat vwo-studenten een lagere studenttevredenheid maar een hogere studierendement laten zien en dat niet iedere vwo-student een excellente student is. Ook geeft het rapport een beeld van hoe het studiekeuzeproces verloopt bij vwo'ers en welke motieven zij hebben om wel of niet naar het hbo te gaan.

Voorstel

Verhoeven: "Het ligt voor de hand dat de koers die de HAN reeds heeft ingezet met verkorte programma's en honoursprogramma's wordt voortgezet en uitgebreid. Van een vwo-leerling mag worden verwacht dat een sneller tempo haalbaar is en het theoretische deel van de opleiding zelfstandiger verworven kan worden. In het rapport staat een helder overzicht van het aantal programma's dat de HAN nu biedt en de geschatte haalbaarheid van een uitbreiding hiervan. Een 3-jarig bachelortraject voor vwo'ers en excellente studenten is het belangrijkste voorstel uit het rapport.

Het perspectief van een vwo-leerling is veelal het behalen van een mastergraad. Als hij daarvoor niet hoeft te switchen na het behalen van zijn bachelordiploma, heeft dat zijn voorkeur. Het is dus voor de HAN zeer van belang om voldoende interessante en relevante masterprogramma's aan te bieden. Uitgangspunt hierbij is wel het profiel van het hbo als beroepsgericht onderwijs: het heeft vooral zin om masterprogramma's te ontwikkelen die praktijkgericht zijn en in die richtingen waar de HAN authentieke expertise heeft opgebouwd, waar geen universitaire equivalent van bestaat, en met een goede aansluiting op bacheloropleidingen die een grote vwo-instroom kennen.

Echter: om een professionele masteropleiding te kunnen volgen, moet je veel praktijkervaring hebben en bij voorkeur werkzaam zijn in de betreffende beroepspraktijk. De student die direct na het vwo en een (verkorte ) hbo-opleiding doorstroomt naar een masteropleiding, heeft minimale werkervaring en (doorgaans) geen arbeidscontract. De bachelortrajecten voor vwo'ers en excellente studenten moeten dus maximaal ruimte bieden aan het opdoen van praktijkervaring." 

Scholarships

"Het is van belang dat de HAN excellente studenten in een vroegtijdig stadium scout. Alleen een goede cijferlijst is daarbij niet voldoende; een goede attitude en motivatie zijn minstens zo belangrijk. Veel werkgevers zijn geïnteresseerd in deze excellente studenten en door middel van scholarships en traineeships kunnen zij deze studenten aan zich binden, praktijkervaring laten opdoen én de studie van de student bekostigen."

Aanvullende maatregelen

"De vwo'ers in het hbo vallen vaker uit omdat zij moeite hebben met de manier waarop het onderwijs wordt gegeven maar vooral omdat ze het niveau in hun opleiding te laag vinden. Het hbo worstelt daarnaast ook met een imagoprobleem." Frank Verhoeven vervolgt: "Ideeën die bij kunnen dragen tot een goede en realistische beeldvorming van het hbo zijn:

• Een 4 vwo dag waarbij vwo-leerlingen een goed beeld krijgen van het hbo-onderwijs. Deze dag zou heel goed gecombineerd kunnen worden met de 4 vwo dag van de Radboud Universiteit.
• Een oriëntatietraject, gericht op kennismaken met verschillende RU- en HAN-opleidingen (in navolging van het traject dat de U.v.A. samen met de H.v.A. aanbiedt), is een goede optie voor m.n. twijfelaars tussen wo en hbo en studieswitchers. 
• Een decanendag met een aantrekkelijk en leerzaam programma is een goede manier om decanen een juist  beeld te geven van het hbo-onderwijs en het aanbod van de HAN. Ook zouden er dagen georganiseerd kunnen worden voor vakdocenten uit het vwo en havo. Als zij de HAN zien als een relevante kennisinstelling op hun vakgebied, motiveren ze hun leerlingen ook eerder voor een studie aan de HAN."

Discussie

Het antwoord dat Frank Verhoeven geeft op de vraag van het CvB is niet kritiekloos. Frank Verhoeven: "Het is van belang dat we eerst een discussie voeren over een aantal relevante vragen, zoals:

• Hoe willen we ons als HAN profileren? Willen we een brede hogeschool zijn die mbo-ers, havisten én vwo'ers en andere instromers passend onderwijs biedt of kiezen we vooral voor excellente studenten? En als we voor de getalenteerde excellente succesvolle student kiezen, gaat dat dan niet ten koste van de minder uitmuntende studenten of de risicostudenten? Vanuit het oogpunt van deskundigheid van de docenten en de bekostiging kan de vraag gesteld worden of de HAN in staat is de gewenste differentiatie en streaming vorm te geven.
• En een andere vraag is of we excellentie willen voor alle HAN-opleidingen of dat we kiezen voor een aantal topopleidingen binnen de HAN of tracks (programma’s gericht op een hoger eindniveau) binnen de opleidingen?  Om topprogramma’s mogelijk te maken wil de staatssecretaris toestaan dat er voor een topopleiding meer collegegeld mag worden gevraagd. Gaan we hiermee niet bepaalde beter gesitueerde groepen bevoorrechten? En past dit in de HAN-missie?
• En als we kiezen voor excellente studenten in het algemeen, hoe selecteer je dan? Alleen op basis van vooropleiding (vwo’ers?) en op eindexamencijfers, of kijk je ook naar andere aspecten zoals attitude, motivatie, vaardigheid en ervaring? We dienen ons ook af te vragen welk imago we als HAN willen uitstralen (bijv. breed toegankelijk en adaptief of toponderwijs voor excellente studenten) en hoe we dit imago het beste kunnen communiceren?
• En tot slot, is het wenselijk en haalbaar om lectoren een belangrijke rol te geven bij het opzetten en uitvoeren van trajecten voor excellente studenten?"

Hoe verder?

Het rapport 'Hoe de HAN (weer) aantrekkelijk wordt voor vwo’ers' van Frank Verhoeven is besproken in de Stuurgroep Onderwijs van de HAN (voorzitterschap Ron Bormans) en in het HAN MT. Uit deze bespreking is gebleken dat men zeer is ingenomen met de aanbevelingen die in het rapport staan. Nu is het tijd om op instituutsniveau de discussie verder te voeren en per instituut aan de slag te gaan.